Doelgerichte therapie kan klachten geven aan de handpalmen en de voetzolen. De bekendste is de hand-voet-huidreactie (HVHR): pijnlijke, scherp begrensde eeltplekken op de delen van je handen en voeten waar druk en wrijving op komt.
Klachten aan de voeten maken lopen moeilijk. Klachten aan de handen maken iets vastpakken en jezelf verzorgen lastiger. Op deze pagina lees je waardoor de hand-voet-huidreactie ontstaat, hoe je haar herkent, wat je zelf kunt doen, wat je arts kan doen en wanneer je je behandelteam belt.
Krijg je chemotherapie? Lees dan de pagina over het hand-voetsyndroom (HVS).
Folder om te downloaden en te printen:
Folder Hand-voetsyndroom en hand-voet-huidreactie
Wat is de hand-voet-huidreactie?
De hand-voet-huidreactie is een huidreactie op doelgerichte therapie, vooral op multikinaseremmers. De reactie is niet levensbedreigend. Ze kan erg pijnlijk zijn, je dagelijkse bezigheden hinderen en je kwaliteit van leven verminderen.
De hand-voet-huidreactie lijkt op het hand-voetsyndroom bij chemotherapie. Bij het hand-voetsyndroom is de hele handpalm of voetzool egaal rood en is er weinig eelt. Bij de hand-voet-huidreactie zitten de klachten op de drukpunten: de hiel, de voorvoet, de rand van de voet, de tenen en de vingertoppen.
Omdat de klachten juist op de plekken met druk en wrijving ontstaan, is het belangrijk die druk vroeg te verminderen. Dik eelt op die plekken maakt de reactie erger.
Bij welke medicijnen en wanneer?
De hand-voet-huidreactie komt voor bij sunitinib, sorafenib, axitinib, cabozantinib, regorafenib, lenvatinib, pazopanib, vemurafenib, encorafenib, dabrafenib en FGFR-remmers. Van de mensen die een multikinaseremmer gebruiken, zoals sorafenib of sunitinib, krijgen ongeveer 3 op de 10 ermee te maken.
Had je vóór de behandeling al eelt, drukplekken of een huidaandoening aan je handen of voeten? Dan is de kans groter. Ook een hogere leeftijd, vrouw zijn, diabetes en polyneuropathie (minder gevoel door zenuwschade) vergroten de kans. De kans is ook groter als de tumor goed op de behandeling reageert.
De klachten beginnen meestal in de eerste twee tot vier weken na de start, vaak eerst aan de voeten. Je merkt een doof gevoel of tintelingen, brandende pijn en gevoeligheid bij aanraking. Daarna ontstaan op de drukpunten pijnlijke plekken met dik eelt, soms met blaren. De huid eromheen kan rood en gezwollen zijn. Later kunnen kloven en open wonden ontstaan, en kunnen huid en nagels geïnfecteerd raken.
Na het stoppen van de behandeling verdwijnen de klachten geleidelijk. Doelgerichte therapie loopt vaak lang door. Daardoor kunnen de klachten ook lang aanhouden.
De drie graden van ernst
Artsen delen de ernst in drie graden in, volgens de internationale indeling CTCAE versie 6.0.
| Graad | Wat je ziet en voelt | Wat het betekent voor je dagelijks leven |
|---|---|---|
| 1 | Scherp begrensd eelt, roodheid of zwelling op de drukpunten. Geen pijn. | Geen beperkingen. |
| 2 | Eelt, blaren, kloven, vervelling, zwelling of bloedinkjes op de drukpunten, met pijn. | Koken, boodschappen doen en andere dagelijkse bezigheden gaan moeilijker. |
| 3 | Ernstige afwijkingen met pijn, zoals uitgebreid eelt, blaren, kloven of bloedingen. | Je hebt hulp nodig bij jezelf verzorgen, zoals wassen, aankleden, eten of naar het toilet gaan. |
Van links naar rechts: graad 1, graad 2 en graad 3.
De ernst bepaalt of je behandeling tijdelijk wordt gestopt, de dosis wordt verlaagd of een andere behandeling wordt gekozen. Op de poster Hand-voet-huidreactie zie je bij elke graad wat je doet.
Voorkomen en beperken: de drie C's
Bij de hand-voet-huidreactie helpt de aanpak van de drie C's: controle, comfort en crème.
- Controle. Laat overtollig eelt verwijderen vóór de start, en tijdens de behandeling zolang er geen blaren, kloven of wondjes zijn. Laat dit doen door een medisch pedicure oncologie of podotherapeut. Snijd of rasp eelt niet zelf weg.
- Comfort. Vermijd druk en wrijving. Draag ruime schoenen zonder hoge hakken, met zachte, schokdempende zolen, en sokken van katoen. Draag handschoenen bij werk met je handen, zo nodig met schokdempend materiaal.
- Crème. Smeer je handen en voeten vanaf de start drie keer per dag in met een crème met 10% ureum. Heb je eelt? Gebruik dan op die plekken een crème met 10 tot 20% ureum. Op de rest van je handen en voeten smeer je een vette crème.
Bij sorafenib gaf een crème met 10% ureum, drie keer per dag, in onderzoek minder vaak klachten van graad 2 of hoger. Welk middel bij welke klacht past, lees je op de pagina Welke crème wanneer.
Bekijk je handen en voeten elke dag, zeker in de eerste weken van de behandeling. Vermijd in die weken lang lopen, zwaar tillen en zwaar werk met je handen. Neem geen hete hand- en voetbaden: warmte maakt de klachten erger. Bescherm je handen en voeten ook tegen extreme kou en tegen de zon.
Gebruik je regorafenib? In een studie kregen voetzolen met een beschermend hydrocolloïdverband minder vaak klachten van graad 2 of hoger. Dit wordt nog verder onderzocht. Vraag je behandelteam of zo'n verband bij jou past.
Gebruik geen biotine of andere supplementen voor huid, haar en nagels zonder overleg met je arts. Het nut is niet aangetoond, biotine kan bloedtesten verstoren en supplementen kunnen je behandeling beïnvloeden.
Bij de medisch pedicure oncologie of podotherapeut
Een medisch pedicure oncologie is een medisch pedicure met een aanvullende opleiding in oncologische voetzorg. Vertel je pedicure, manicure of schoonheidsspecialist altijd dat je wordt behandeld tegen kanker.
Bij de hand-voet-huidreactie mag eelt voorzichtig dunner worden gemaakt, zolang de huid heel is. Wat de voetzorg kan doen, hangt af van de graad:
- Vóór de start wordt overtollig eelt verwijderd, worden je drukpunten in kaart gebracht en krijg je schoenadvies.
- Bij graad 1 houdt de pedicure het eelt dun op een gave huid, na overleg met je behandelteam, en vermindert de druk.
- Bij graad 2 maakt de medisch pedicure oncologie het eelt voorzichtig dunner zolang de huid heel is, en stopt bij pijn of bloeden. Bij blaren of kloven gaat het naar je behandelteam.
- Bij graad 3 word je dezelfde dag naar je behandelteam verwezen.
De podotherapeut beoordeelt de stand van je voeten en de druk, en kan zorgen voor zolen of schoenaanpassingen. Bij de hand-voet-huidreactie krijg je geen hand- of voetmassage. Lees meer op de pagina Voetzorg.
Wat doe je bij klachten?
Vroeg melden en behandelen kan helpen voorkomen dat de dosis van je behandeling omlaag moet.
- Graad 1: volg de drie C's, laat het eelt verzorgen en meld de klachten aan je behandelteam.
- Graad 2: bel je behandelteam. Tegen de pijn kun je paracetamol nemen, in overleg met je behandelteam.
- Graad 3: bel vandaag nog je behandelteam.
De arts kan een sterke hormooncrème (corticosteroïd) voorschrijven en een crème of pleister met lidocaïne tegen de pijn. Er zijn ook middelen die eelt zachter maken of bacteriën bestrijden. Bij lichte klachten gaat je behandeling meestal in dezelfde dosis door, en kijkt het behandelteam na ongeveer twee weken opnieuw. Bij matige of ernstige klachten kan je arts je doorverwijzen naar een dermatoloog.
Bij ernstige klachten kan de arts je behandeling kort onderbreken, ongeveer een week of tot de klachten licht zijn. Daarna kan de behandeling verder met een lagere dosis. Bij een infectie kan de arts antibiotica voorschrijven.
Wanneer bel je je behandelteam?
Tijdens de behandeling bel je je behandelteam. Is je behandeling al langer geleden afgerond? Bel dan je huisarts.
Krijg je ook chemotherapie, en krijg je koorts of koude rillingen tijdens of kort na een kuur? Bel dan direct het spoednummer van je behandelteam.
Bel vandaag nog bij:
- blaren, open wonden of bloedingen op je handpalmen of voetzolen
- tekenen van infectie, zoals roodheid die toeneemt, warmte, pus of koorts
- zoveel pijn dat je hulp nodig hebt bij wassen of aankleden
Bel je behandelteam bij pijnlijke eeltplekken of kloven, of pijn die het lopen of het gebruik van je handen hindert.
Neemt het eelt snel toe, of worden de klachten ondanks de adviezen erger? Meld het aan je behandelteam.
Folders en posters om te downloaden
Dr. Annemie Galimont maakte bij dit onderwerp een folder en een poster. Je mag ze gratis downloaden, printen en meenemen naar je behandelteam.
- Folder Hand-voetsyndroom en hand-voet-huidreactie (pdf, 3 blz.): wat de hand-voet-huidreactie en het hand-voetsyndroom zijn, bij welke medicijnen ze voorkomen, de drie graden, de 3C-aanpak en wat je doet bij klachten. Vertaald en bewerkt naar de patiëntenfolder van de EADV Task Force Dermatology for Cancer Patients.
- Poster Hand-voet-huidreactie (pdf, 1 blz.): de drie graden, de drie C's, de vier stappen voor elke dag en wat je beter niet doet, op één blad.
- Folder Welke crème wanneer (pdf, 2 blz.): welke crème of zalf je gebruikt bij eelt door de hand-voet-huidreactie, bij kloven, een droge huid en andere huidklachten.
- De HuidWijzer (pdf, 33 blz.): alle klachten van huid, nagels en voeten bij een behandeling tegen kanker in één overzicht, met een hoofdstuk over de hand-voet-huidreactie en het hand-voetsyndroom.
Bronnen: folder Hand-voetsyndroom en hand-voet-huidreactie, folder Welke crème wanneer, poster 08, Richtlijn Medisch Pedicure Oncologie (hoofdstuk hand-voet-huidreactie) en De HuidWijzer, hoofdstuk 6 (Huidopleiding, 2026). E-book Oncologische huidzorg ontcijferd, hoofdstuk 8 en 12 (Huidopleiding, 2026). CTCAE versie 6.0 (National Cancer Institute, 2025). Lacouture ME, et al. ESMO Clinical Practice Guidelines dermatological toxicities. Ann Oncol 2021;32(2):157-170. Ryu et al. Hydrocolloïdverband bij regorafenib. Support Care Cancer 2026.
Laatst inhoudelijk gecontroleerd: oktober 2026, door dr. Annemie Galimont, dermatoloog.