Voor zorgverleners

Deze pagina is voor pedicures, medisch pedicures, kappers, schoonheidsspecialisten, huidtherapeuten en andere vakmensen die een cliënt langdurig volgen. Jij ziet de huid, de nagels en de voeten vaker, van dichterbij en met meer regelmaat dan de reumatoloog, die de cliënt twee of drie keer per jaar spreekt. Reumatische aandoeningen zijn systeemziekten. De huid, de nagels en de voeten doen mee: soms als eerste, soms als enige zichtbare aanwijzing dat de ziekte actief is.

Je rol is signaleren en verwijzen. Signaleren is zien dat iets afwijkt van wat je bij deze cliënt gewend bent, het in beschrijvende taal benoemen en het bij de juiste persoon neerleggen. Een ziektenaam eraan verbinden is de taak van de arts, en dat is ook niet nodig om goed te handelen.

Drie situaties

• Een nieuw beeld bij iemand zonder diagnose: mogelijk een eerste uiting van een systeemziekte. Beschrijf, leg vast en adviseer naar de huisarts te gaan.
• Een nieuw of verergerend beeld bij een bekende diagnose: mogelijk meer ziekteactiviteit. Meld het aan de cliënt en verwijs naar de behandelaar.
• Een beeld dat kort na een medicatiewijziging ontstaat: mogelijk een bijwerking of een infectie onder afweeronderdrukking. Behandel niet zelf en laat het dezelfde dag beoordelen.

Afweeronderdrukking in je behandelkamer

Methotrexaat en de andere synthetische DMARD's, biologicals, JAK-remmers en glucocorticoïden onderdrukken allemaal de afweer. Infecties verlopen anders: een schimmelinfectie kan uitgebreider zijn, een bacteriële infectie kan met minder roodheid en pijn verlopen. Wondgenezing is trager, dus elke snee bij het frezen of te diep weggenomen eelt heeft een langere risicoperiode. Corticosteroïden maken de huid bij langdurig gebruik dun, met sneller scheuren en bloeduitstortingen bij minimale druk. Blijf zorg geven, werk voorzichtiger met scherp materiaal en let beter op wat er daarna gebeurt, met een korte controle als afspraak.

Huidbeelden bij reumatoïde artritis

• Reumatoïde noduli: vaste, huidkleurige, verschuifbare knobbels op drukplekken. Drukontlasting en schoenadvies. Niet insnijden, frezen of aanprikken.
• Cutane vasculitis: puntbloedinkjes rond de nagelriem, splinterbloedingen, niet-wegdrukbare purpura, diepere ulcera aan het onderbeen. Een signaal van ernst: binnen enkele dagen bij de huisarts of behandelaar, en dezelfde dag bij een zwarte verkleuring, een koude witte of blauwe vinger of teen, of koorts.
• Pyoderma gangrenosum: een snel groeiende, zeer pijnlijke zweer met een paarsige, ondermijnde rand. Deze aandoening vertoont pathergie: debrideren, wegknippen, scherp reinigen of aanprikken maakt de zweer groter. Niets scherps, luchtig en schoon afdekken, en dezelfde dag contact laten opnemen met de huisarts of behandelaar. Vermeld dat je aan een niet-mechanische oorzaak denkt en waarom.
• Granulomateuze dermatitis: symmetrische, lineaire strengen of plaques in oksels en flanken. Beschrijven en doorverwijzen.

De reumatische voet

Ongeveer negen op de tien mensen met RA krijgen voetklachten. Hyperkeratose en likdoorns onder de voorvoet komen terug zolang de druk blijft: verwijder vakkundig en normaliseer de druk via de podotherapeut. Bevestig een schimmel met een kweek voordat je hem behandelt. Verminderd gevoel of koude, blauwe tenen meld je altijd. Op de ontsteking stuurt de reumatoloog, op de belasting stuur jij.

Psoriasis en artritis psoriatica

Vraag bij een cliënt met psoriasis naar gezwollen gewrichten, hielpijn en een vinger of teen die helemaal dik werd. De vijf vragen van de PEST staan op de pagina Artritis psoriatica. Bij drie keer ja stuur je de cliënt naar de huisarts. Bij nagelpsoriasis houd je de nagels kort en recht, laat je de cuticula met rust, knip je het onycholytische deel weg en ontraad je kunstnagels en gellak. Nagelpsoriasis en onychomycose kunnen naast elkaar bestaan: diagnose voor behandeling.

Lupus

Zonbescherming is bij lupus een deel van de behandeling. Vermijd scrubs, peelings, warmtebehandeling en agressieve reiniging op actieve plekken. Als kapper kun je een scherp begrensde, schilferende, rode plek met verdwenen haaropeningen vroeg opmerken. Door te verwijzen help je blijvend haarverlies voorkomen.

Drie vragen bij elk beeld

1. Is dit nieuw of veranderd? Vergelijk met je eigen dossier. Bij een chronische aandoening is verandering het signaal.
2. Past dit bij druk en belasting? Een zweer zonder drukpunt, een symmetrisch beeld of iets op een niet-belaste plek vraagt een andere uitleg.
3. Wat gebeurt er als ik niets doe? Bij een snel groeiende of zeer pijnlijke zweer, een rood en pijnlijk oog, koorts of algeheel ziek zijn: dezelfde dag. Bij een nieuw, niet-verklaard maar stabiel beeld: deze week. Bij iets dat al maanden onveranderd is: bij het volgende contact benoemen.

Hoe je het bespreekt

Beschrijf wat je ziet, bijvoorbeeld: "een vast aanvoelend, huidkleurig knobbeltje van ongeveer een halve centimeter op de achillespeesaanhechting, sinds ongeveer twee maanden, niet pijnlijk". Een foto maak je alleen met toestemming van de cliënt. Je kunt zeggen: "Ik zie hier iets wat ik bij jou niet eerder zag. Ik weet niet wat het is; dat is ook niet mijn vak om vast te stellen. Wat ik wel weet, is dat het bij jouw aandoening verstandig is om het door je huisarts of reumatoloog te laten bekijken. Ik schrijf op wat ik zie, dan kun je dat meenemen."

Verder leren bij Huidopleiding

Olivier Galimont en Annemie Galimont-Collen richtten Huidopleiding® in 2012 samen op. Alle scholingen worden gegeven door een dermatoloog.

• Webinar Reuma: meer dan de gewrichten alleen!, geaccrediteerd, met uitleg door een dermatoloog, uitgebreid beeldmateriaal en ruimte voor je eigen vragen. Bij het webinar hoort de Toolkit Reuma en de huid, met acht documenten van intake tot verwijsbrief en een stoplichtroute.
• het gratis e-book Reuma en de huid, huid-, nagel- en voetafwijkingen bij reumatische auto-immuunziekten
• de keuzehulp met het hele scholingsaanbod en de accreditatie per scholing
• de Boekenwijzer met alle e-books van Huidopleiding

Om mee te geven aan je cliënt

Alle folders over reuma en de huid mag je gratis printen en meegeven. Ze staan op de pagina Folders en materiaal over reuma en de huid. Handig om mee te geven:

• Wanneer neem je contact op? (pdf, 1 blz.)
  De signalen bij reuma op een rij, met wie je belt en hoe snel.

• Voeten bij reuma (pdf, 2 blz.)
  Waar de klachten vandaan komen, dagelijkse verzorging en wie je helpt.

• Psoriasis van de huid en de nagels (pdf, 2 blz.)
  De vormen van psoriasis, nagelpsoriasis en wat je zelf doet.

• Reumamedicijnen en je huid (pdf, 2 blz.)
  Wat medicijnen die de afweer remmen met je huid doen en waar je op let.