Voor zorgverleners

Deze pagina is voor huidtherapeuten, schoonheidsspecialisten, pedicures, medisch pedicures en andere vakmensen die in hun werk de huid van de liezen, de bikinilijn of de geslachtsdelen zien. Denk aan ontharen met laser of hars, behandelingen van de liezen en de binnenkant van de dijen, of verzorging bij een cliënt die zichzelf niet meer goed kan wassen. Jij ziet die huid soms eerder dan een arts, en een cliënt stelt jou soms een vraag die hij of zij aan de huisarts niet durft te stellen.

Je rol is signaleren, beschrijven en verwijzen. Je stelt geen diagnose en behandelt geen afwijkingen van de geslachtsdelen. Behandel geen huid met een niet-verklaarde afwijking.

Normale variatie

Parelpapels rond de kroonrand van de eikel, papillen aan de binnenkant van de kleine schaamlippen, Fordyce-vlekjes en angiokeratomen op het scrotum of de vulva zijn normaal. Dat kun je een cliënt die ongerust is geruststellend uitleggen, met het advies om bij twijfel de huisarts te laten kijken. Laser, hars of zelfbehandeling op deze plekjes is niet nodig en kan schade geven.

Signalen om te benoemen

• witte, glanzende, atrofische plekken op de vulva, de perianale huid, de eikel of de voorhuid: denk aan lichen sclerosus
• erosies of rode, rauwe plekken, of een fijn wit kantpatroon: denk aan lichen planus
• een niet-genezende erosie of ulcus, een groeiende nodus, een hyperkeratotische of verruceuze plek, of een pigmentlaesie die verandert
• wratachtige papels, vesikels of ulcera: mogelijk een soa
• rode, schilferende plekken in de liezen met satellietlaesies: denk aan candida-intertrigo
• een cliënt die vertelt over langdurige jeuk, pijn bij het vrijen of een voorhuid die steeds strakker wordt

Wie doet wat

• Huidtherapeut, schoonheidsspecialist en pedicure: signaleren, beschrijven in gewone woorden, algemene voorlichting over verzorging en verwijzen. Niet behandelen op een niet-verklaarde afwijking.
• Huisarts: diagnose en behandeling van de meeste klachten, soatesten en verwijzen.
• Dermatoloog en gynaecoloog: lichen sclerosus, lichen planus, vulvodynie, voorstadia en andere aanhoudende huidafwijkingen. Bij mannen soms samen met de uroloog.
• Bekkenfysiotherapeut en seksuoloog: bij pijn bij het vrijen en bekkenbodemklachten.
• Centrum Seksuele Gezondheid van de GGD: soatesten, ook anoniem en soms gratis.

Wat de richtlijnen zeggen

• Lichen sclerosus (NVDV 2021): een klasse 3 tot 4 corticosteroïdzalf, de eerste 4 weken eenmaal daags, daarna 4 keer per week, en als onderhoud 1 tot 4 keer per week. Daarnaast indifferente zalf, minstens een uur na het corticosteroïd. Levenslang jaarlijkse controle, omdat de kans op een plaveiselcelcarcinoom verhoogd is. Je cliënt stopt dus niet met smeren als de huid rustig is.
• Vulvovaginale candidiasis (SOA-richtlijn 2024): geen soa, partner zonder klachten niet behandelen. Bij meer dan drie episodes per jaar naar de huisarts. Yoghurt, probiotica en tea tree olie worden niet aangeraden.
• Balanitis (SOA-richtlijn 2024): wassen met lauw water zonder zeep. Bij aanhoudende niet-infectieuze balanitis verwijzing naar de dermatoloog om een dermatose of (pre)maligniteit uit te sluiten.
• Vulvodynie (NVOG 2019): start conservatief, met bekkenfysiotherapie of psychoseksuele cognitieve gedragstherapie, in overleg met de cliënt.

Hoe je het bespreekt

Klachten aan de geslachtsdelen gaan gepaard met schaamte. Vraag altijd toestemming voordat je iets benoemt of aanraakt, en beschrijf wat je ziet in gewone woorden. Je kunt zeggen: "Ik zie hier een witte, glanzende plek die ik niet kan verklaren. Ik weet niet wat het is, dat is ook niet aan mij om vast te stellen. Ik raad je aan om het door je huisarts te laten bekijken." Een foto maak je alleen met toestemming van de cliënt, en bij voorkeur maakt de cliënt die zelf. Bespreek in je praktijk ook vooraf hoe je omgaat met behandelingen in de intieme zone, met een duidelijke afspraak over wat je wel en niet doet.

Om mee te geven aan je cliënt

Alle folders over vulva en penis mag je gratis printen en meegeven. Ze staan op de pagina Folders en materiaal over vulva en penis. Handig om mee te geven:

• Vulva en penis in het kort (pdf, 2 blz.)
  Het belangrijkste over huidklachten aan vulva en penis op twee bladzijden.

• Naar de huisarts met een klacht aan je geslachtsdelen (pdf, 1 blz.)
  Wanneer je gaat, wat je vooraf opschrijft en welke vragen je kunt stellen.

• De vulva (pdf, 2 blz.)
  De delen van de vulva, wat normaal is en hoe je de huid verzorgt.

• De penis (pdf, 2 blz.)
  De delen van de penis, parelpapels en andere onschuldige plekjes, en verzorging.