Lichen sclerosus

Lichen sclerosus is een langdurige ontsteking van de huid, meestal rond de geslachtsdelen en de anus. Het komt het meest voor bij vrouwen na de overgang. Ook jongere vrouwen, mannen en kinderen kunnen het krijgen. De oorzaak is niet helemaal bekend. Het afweersysteem en erfelijke aanleg spelen een rol. Lichen sclerosus is niet besmettelijk en komt niet door slechte hygiëne.

Lichen sclerosus is goed te behandelen. Wel gaat het bij volwassenen meestal niet vanzelf over. Daarom is een behandeling volgens een vast schema belangrijk, met jaarlijkse controle.

Klachten bij vrouwen

• bleke, witte, glanzende plekken op de vulva, de bilnaad en rond de anus, soms in de vorm van een acht
• jeuk, vaak het ergst 's nachts, en soms pijn of een branderig gevoel
• dunne huid die snel scheurt, met kloofjes of blauwe plekken
• de kleine schaamlippen kunnen kleiner worden of vergroeien, en de clitoris kan onder de huid verdwijnen
• de ingang van de vagina kan nauwer worden, waardoor vrijen pijn doet

De vagina zelf doet niet mee. Dat is een verschil met lichen planus.

Klachten bij mannen

• witte, glanzende plekken op de eikel en de voorhuid
• een voorhuid die steeds strakker wordt en moeilijk terug te schuiven is
• een strak gevoel of kloofjes bij een erectie
• soms problemen met plassen als de plasbuisopening nauwer wordt

Bij mannen komt lichen sclerosus vooral voor als ze niet besneden zijn. De balzak doet zelden mee.

Bij kinderen

Bij kinderen geeft lichen sclerosus jeuk, een branderig gevoel en soms pijn bij het plassen of poepen, of verstopping. Bij jongens kan de voorhuid strakker worden. Kleine wondjes of blauwe plekken bij meisjes kunnen door lichen sclerosus komen, en een arts beoordeelt die zorgvuldig.

De behandeling

Je smeert met een sterk werkende hormoonzalf (corticosteroïd) die je arts voorschrijft, bijvoorbeeld clobetasol of mometason. Een zalf werkt hier beter dan een crème. De richtlijn van de dermatologen uit 2021 geeft dit schema voor volwassenen:

1. De eerste 4 weken: elke dag 1 keer, dun, alleen op de plekken.
2. Daarna: 4 keer per week.
3. Op de lange termijn: 1 tot 4 keer per week, zo vaak als nodig om de huid rustig te houden. Smeer bij voorkeur op aaneengesloten dagen.

Je arts bepaalt jouw schema en past het aan, bijvoorbeeld als de klachten terugkomen. Bij kinderen bepaalt de arts het schema apart. Stop niet zelf met smeren, ook niet als de huid rustig lijkt.

Smeer daarnaast meerdere keren per dag een vette zalf, zoals vaseline, bijvoorbeeld na het plassen. Wacht na de hormoonzalf minstens een uur.

Helpt de zalf niet genoeg, dan verwijst de huisarts je naar de dermatoloog of gynaecoloog. Bij mannen kan een besnijdenis helpen. Bij problemen met plassen helpt de uroloog. Bij een nauwe ingang van de vagina kan de gynaecoloog helpen.

Verzorging en vrijen

• Was met lauw water, zonder zeep en zonder washandje. Dep droog.
• Draag ruim, katoenen ondergoed. Een aangepast fietszadel kan schuren verminderen.
• Bij het vrijen helpt een glijmiddel op basis van siliconen. Vette zalven maken condooms minder betrouwbaar.
• Doet vrijen pijn, bespreek dat dan met je arts. Een bekkenfysiotherapeut of seksuoloog kan helpen.

Controle

Bij lichen sclerosus rond de geslachtsdelen is de kans op een vorm van huidkanker iets groter. Die kans is klein. Daarom ga je je hele leven elk jaar op controle bij je huisarts, dermatoloog of gynaecoloog, ook als het goed gaat. Kijk ook zelf regelmatig met een spiegel. Ga eerder bij een wondje dat niet geneest ondanks de zalf, een bultje dat groeit, of een ruwe of harde plek. Meer lees je op de pagina Huidkanker en voorstadia.

Bij de Stichting Lichen Sclerosus (lsnederland.nl) vind je informatie en lotgenoten.