De behandeling van constitutioneel eczeem (ook wel atopisch eczeem) gaat in stappen. Bij de meeste mensen is een behandeling met basiszalf en hormooncrème genoeg. Alleen een kleine groep heeft andere behandelingen nodig.
Het doel is dat je zo weinig mogelijk last hebt van je huid, goed slaapt en kunt doen wat je wilt. Je behandelaar maakt samen met jou een plan.
Elke stap bouwt voort op de stap ervoor. De basis blijft altijd.
Basis, voor iedereen: uitleg en begeleiding, kort en lauw wassen, de hele huid elke dag insmeren met basiszalf en uitlokkers zo veel mogelijk vermijden.
Licht eczeem: daarnaast hormooncrème op de eczeemplekken. Op het gezicht en in de plooien kan de arts pimecrolimus voorschrijven, en bij matig tot ernstig eczeem tacrolimus.
Matig eczeem: hormooncrème met een afbouw- en onderhoudsschema, tacrolimus of pimecrolimus als onderhoud, verbandkleding en lichttherapie.
Ernstig eczeem: tabletten of injecties die de afweer remmen, zoals ciclosporine, methotrexaat, biologics en JAK-remmers. Prednisontabletten alleen kort, als noodoplossing.
Bij kinderen met matig tot ernstig eczeem kan een expertisecentrum de klassieke tabletten overslaan en meteen een biological of JAK-remmer geven.
Een actieplan vertelt je wat je doet als je huid verandert. Het werkt met drie kleuren, net als een stoplicht. Schrijf samen met je arts op welke middelen je in elke zone gebruikt.
| Zone | Hoe is je huid? | Wat doe je? |
|---|---|---|
| Groen | Rustig: geen of bijna geen eczeem, weinig jeuk | Elke dag de hele huid insmeren met basiszalf, liefst vaker. Leefstijladviezen volgen. Zo nodig onderhoud op vaste dagen, zoals afgesproken met je arts. |
| Oranje | Opvlamming: rode, jeukende plekken | Doorgaan met basiszalf. Eén keer per dag hormooncrème op de plekken. De huid beschermen tegen krabben, bijvoorbeeld met verbandkleding of handschoentjes. Afbouwen zodra het beter gaat. |
| Rood | Ernstig: snel uitbreidend eczeem, na 2 tot 3 weken goed smeren niet beter, natte plekken, gele korsten of blaasjes | Contact opnemen met je huisarts of behandelaar. Bij snel uitbreidende blaasjes of ronde wondjes, zeker met koorts: dezelfde dag. |
Eczeem is meestal goed te behandelen. Lukt dat niet, dan zit het vaak in een van deze punten:
te weinig of te kort smeren, of stoppen zodra het beter gaat zonder af te bouwen
angst voor hormooncrème
smeermoeheid: elke dag smeren is veel werk, maanden achter elkaar
te veel verschillende zalven en schema's die elkaar tegenspreken
een allergie voor een bestanddeel van een crème of zalf
een infectie van de huid
een andere huidziekte die op eczeem lijkt
Bespreek het met je arts als het niet lukt. Vaak helpt het om het plan samen eenvoudiger te maken. Een verpleegkundige of huidtherapeut kan je leren smeren en helpen het vol te houden.
De meeste mensen met eczeem worden behandeld door de huisarts. Soms helpt een praktijkondersteuner of huidtherapeut met uitleg en smeerinstructie.
De huisarts verwijst je naar de dermatoloog als:
het eczeem onvoldoende verbetert, terwijl je goed smeert
het niet lukt om de hormooncrème af te bouwen, bijvoorbeeld naar twee dagen per week
het afbouwen van een milde hormooncrème op het gezicht of in de plooien niet lukt
je zo bang bent voor hormooncrème dat de behandeling niet lukt
er een vermoeden is van een allergie voor een stof waarmee je huid in aanraking komt
het eczeem veel invloed heeft op je slaap, je werk, school of hoe je je voelt
Bij kinderen die ook astma of een voedselallergie hebben, kan de huisarts naar een kinderarts verwijzen. In het ziekenhuis begeleidt vaak een dermatologisch verpleegkundige je bij het smeren.
Ben je onder behandeling bij een dermatoloog, neem dan contact op met de polikliniek dermatologie.
Neem dezelfde dag contact op met je huisarts, of buiten kantoortijd met de huisartsenpost, bij snel uitbreidende blaasjes of ronde wondjes op de eczeemhuid, vaak met koorts of ziek zijn. Dit kan eczema herpeticum zijn, een infectie met het koortslipvirus.
Neem ook contact op bij:
eczeem dat na 2 tot 3 weken goed smeren niet duidelijk beter is
eczeem dat steeds terugkomt zodra je de hormooncrème afbouwt
jeuk waardoor jij of je kind slecht slaapt
gele korstjes, pus of natte, pijnlijke plekken
twijfel of zorgen over de behandeling
Met het eczeem-actieplan weet je wat je doet als het goed gaat, als het eczeem opspeelt en wanneer je belt. In de smeerplannen vul je samen met je arts in wat je waar smeert. Themamap 2 bundelt alle folders over behandelingen.
Mijn eczeem-actieplan (pdf, 3 blz.)
Wat je doet als het goed gaat, als het eczeem opspeelt en wanneer je belt, in groen, oranje en rood.
Mijn doelen bij eczeem (pdf, 2 blz.)
Een werkblad om te bedenken wat je met de behandeling wilt bereiken.
Smeerplan eczeem voor elke leeftijd (pdf, 1 blz.)
Eén smeerplan om op te hangen, voor elke leeftijd.
Smeerplan baby’s en kinderen tot 2 jaar (pdf, 2 blz.)
Smeerkaart en smeerplan om samen met je arts in te vullen.
Smeerplan kinderen van 2 tot 12 jaar (pdf, 2 blz.)
Smeerkaart en smeerplan om samen met je arts in te vullen.
Smeerplan vanaf 12 jaar en volwassenen (pdf, 2 blz.)
Smeerkaart en smeerplan om samen met je arts in te vullen.
Zalfformulier eczeem (pdf, 2 blz.)
Welke zalf je waar smeert en hoe vaak, om in te vullen met je arts of apotheek.
Themamap 2, Eczeem: behandelingen en medicijnen (pdf, 50 blz.)
Hormooncrème, tacrolimus, pimecrolimus, verband, lichttherapie, infecties en alle medicijnfolders bij elkaar.
Alle folders over eczeem vind je op de pagina Folders en materiaal over eczeem.
Dr. Annemie Galimont maakte twee gratis apps die bij de folders horen. Je kunt ze op je telefoon zetten en ze werken zonder account. Ze vervangen het advies van je arts of apotheek niet.
Smeerwijzer
Hoe je hormooncrème en vettende crème smeert, hoeveel je nodig hebt en hoe je afbouwt, met een eigen smeerplan.
e-book Psoriasis en eczeem ontcijferd, hoofdstuk 15 en 16 (Huidopleiding, 2026). Expertisegroep Constitutioneel Eczeem. Stapsgewijze topicale behandeling van constitutioneel eczeem. Ned Tijdschr Dermatol Venereol 2025;35(7):31-38. NVDV-richtlijn Constitutioneel eczeem, modules Indifferente middelen (emolliens), Hoge/lage klasse dermatocorticosteroïden, Effectiviteit lokale calcineurine remmers en Behandeling met foto(chemo)therapie (9 juni 2015) en Keuze voor en tussen biologics en JAK-remmers (28 augustus 2024). NHG-Standaard Eczeem (2014).
Laatst inhoudelijk gecontroleerd: oktober 2026, door dr. Annemie Galimont, dermatoloog.