Hormooncrème remt de ontsteking bij constitutioneel eczeem (ook wel atopisch eczeem). Samen met de basiszalf is het de belangrijkste behandeling. Bij goed gebruik is hormooncrème veilig, ook als je het jaren nodig hebt.
De officiële naam is dermatocorticosteroïd. Artsen spreken ook van medicijnzalf of corticosteroïdzalf. Het woord hormoon slaat op een stof die lijkt op cortisol, een hormoon dat je lichaam zelf maakt. Met geslachtshormonen heeft het niets te maken.
Op het etiket of in de bijsluiter staat soms dat je dun of spaarzaam moet smeren, of hooguit een paar dagen. Dat advies is verouderd. Te weinig smeren houdt de ontsteking in stand, en dan heb je op den duur juist meer hormooncrème nodig.
Op de oogleden kan de arts kort een hormooncrème uit klasse 1 of 2 voorschrijven. Houd je hier precies aan de sterkte en de duur: de huid rond de ogen is dun en neemt de crème makkelijk op. Meestal smeer je er 2 tot 3 weken. In onderzoek bij eczeem is geen verband gevonden tussen hormooncrème rond de ogen en staar of een verhoogde oogdruk.
In de zwangerschap en bij borstvoeding mag je hormooncrème gebruiken, in de klasse en hoeveelheid die je arts met je afspreekt.
Is je crème niet leverbaar, dan geeft de apotheek een gelijkwaardig middel uit dezelfde klasse. Je smeert op dezelfde manier verder.
Was kort en lauw en dep de huid droog.
Smeer één keer per dag hormooncrème op alle plekken met eczeem, ook op plekken met open wondjes. Begin bij de eerste tekenen: jeuk, roodheid of bultjes.
Laat de hormooncrème een half uur tot een uur intrekken.
Smeer daarna de basiszalf op de hele huid.
Bouw de hormooncrème af als het beter gaat. De basiszalf blijf je elke dag gebruiken.
Lukt wachten niet, smeer dan direct na de hormooncrème de basiszalf op de huid zonder eczeemplekken. Of smeer de hormooncrème 's ochtends en de basiszalf 's avonds na het douchen. Meng de twee niet.
Eén keer per dag smeren is genoeg. Twee keer per dag werkt niet beter, tenzij je behandelaar om een speciale reden een ander schema adviseert. Je gebruikt dan wel meer crème en de kans op bijwerkingen is groter. Een verband, sok of luier over de hormooncrème maakt de crème sterker. Doe dat alleen als je arts het zo heeft afgesproken.
De maat is de vingertopeenheid. Knijp een streep crème op de wijsvinger van een volwassene, van de top tot de eerste vingerplooi. Dat is ongeveer een halve gram. Daarmee smeer je een stuk huid zo groot als twee volwassen handpalmen. Ook bij kinderen is de vinger van een volwassene de maat.
Heeft maar een deel van een arm of been eczeem, neem dan dat deel van het aantal. Eén vingertopeenheid is ongeveer een halve gram. Zo reken je uit hoeveel gram je per week gebruikt.
Hormooncrème is er in vier sterktes: klasse 1 (zwak) tot en met klasse 4 (zeer sterk). Op de tube staan de stofnaam en het percentage.
| Klasse | Stofnaam en sterkte |
|---|---|
| 1, zwak | hydrocortisonacetaat 1% |
| 2, matig sterk | clobetasonbutyraat 0,05%; flumetasonpivalaat 0,02%; hydrocortisonbutyraat 0,1%; triamcinolonacetonide 0,1% (in alle vormen) |
| 3, sterk | betamethasondipropionaat 0,05%; betamethasonvaleraat 0,1%; desoximetason 0,25%; fluticasonpropionaat 0,005% (zalf) of 0,05% (crème); mometasonfuroaat 0,1% |
| 4, zeer sterk | clobetasolpropionaat 0,05%; betamethasondipropionaat 0,05% met propyleenglycol |
Waar de huid dun is, neemt die meer op. Daar past een lagere klasse. Bij kinderen is de huid dunner dan bij volwassenen.
| Plek | Tot 2 jaar | Vanaf 2 jaar | Volwassenen |
|---|---|---|---|
| Romp, armen, benen, handen en voeten | 1 of 2 | 1, 2 of 3 | 1 tot en met 4 |
| Gezicht, oksels, liezen en geslachtsdelen | 1 | 1 of 2 | 1 of 2 |
| Behaarde hoofd | 1 of 2 | 2 of 3 | 2, 3 of 4 |
| Hals en oren | 1 of 2 | 1, 2 of 3 | 1, 2 of 3 |
Op de oogleden gebruik je klasse 1 of 2, kort (2 tot 3 weken) en op advies van je arts. Klasse 4 wordt bij kinderen afgeraden. Werkt een lagere klasse onvoldoende terwijl je goed smeert, dan kan je arts tijdelijk een hogere klasse voorschrijven.
Je smeert volgens een schema. Bij de start smeer je elke dag één keer op de plekken. Meestal zie je binnen 1 tot 2 weken duidelijk verbetering. Klasse 2, 3 en 4 smeer je elke dag tot de plekken rustig zijn. Daarna bouw je af. Smeer ze hooguit 4 weken achter elkaar elke dag. Bij handeczeem spreekt de arts soms tot 6 weken af. Hoe lang precies, hangt af van de plek, de sterkte en hoe snel het eczeem verbetert. Je arts spreekt dat met je af.
Je mag afbouwen als de roodheid minder is, de huid gladder voelt en de jeuk veel minder is. Per stap smeer je op minder dagen per week. Een stap duurt meestal 1 tot 2 weken. Gaat het snel beter, dan mogen de stappen groter zijn. Wordt het eczeem tijdens het afbouwen weer actiever, smeer dan weer elke dag op die plekken en bouw daarna opnieuw af.
Komt het eczeem steeds terug zodra je stopt? Dan kun je lange tijd op 2 vaste dagen achter elkaar per week blijven smeren, bijvoorbeeld in het weekend. Soms spreekt je arts 3 of 4 dagen af. Dat heet onderhoud. Het geeft minder opvlammingen en minder kans op bijwerkingen dan elke dag doorsmeren. Je arts kan ook adviseren plekken die vaak terugkomen op vaste dagen te blijven smeren.
Smeer je langere tijd, dan geldt een maximale hoeveelheid per week. Blijf je daaronder en gebruik je de klasse die bij de plek past, dan is de kans op bijwerkingen klein.
| Leeftijd | Klasse 1 | Klasse 2 | Klasse 3 | Klasse 4 |
|---|---|---|---|---|
| Jonger dan 2 jaar | 30 gram | 30 gram | alleen kort | afgeraden |
| Vanaf 2 jaar | 60 gram | 60 gram | 50 gram | afgeraden |
| Volwassenen | geen grens | 100 gram | 100 gram | 50 gram |
Is bijna het hele lichaam bedekt met actief eczeem, dan heb je bij de start tijdelijk meer nodig. Dat spreek je af met je arts. Zodra je afbouwt, daalt het gebruik snel.
Bij goed gebruik geeft hormooncrème zelden bijwerkingen. Goed gebruik is: de juiste klasse op de juiste plek, de vingertopeenheid als maat en afbouwen. Bijwerkingen ontstaan meestal pas na weken tot maanden elke dag smeren met een sterke klasse, vooral op een dunne huid.
een dunnere, glanzende huid, soms met zichtbare bloedvaatjes
striae: rekstrepen in de oksels, de liezen of aan de binnenkant van de dijen
rode bultjes of puistjes rond de mond, op de wangen of rond de ogen, na smeren in het gezicht
een allergie voor de crème: het eczeem wordt dan erger waar je smeert
bij kinderen die lang veel van een sterke klasse smeren, houdt de arts de groei in de gaten
Lichte of donkere vlekken na het eczeem komen door de ontsteking zelf en trekken in maanden weg. Hormooncrème wordt al sinds 1952 gebruikt.
Veel mensen zijn bang voor hormooncrème. Ze smeren dan te kort of te weinig, en het eczeem blijft actief. Je raakt niet verslaafd aan hormooncrème. Komt het eczeem na het stoppen terug, dan is dat het eczeem zelf. Eczeem verloopt in golven.
Op internet staan verhalen over hevige roodheid en een branderig gevoel na het stoppen met hormooncrème. Wat dit precies is en hoe vaak het voorkomt, is onder artsen nog onderwerp van discussie. Het wordt vooral beschreven na lang, dagelijks gebruik van een sterke crème, vaak in het gezicht. Smeren met de vingertopeenheid, binnen het maximum per week en met een afbouwschema verkleint die kans. Bespreek je zorgen met je arts, zodat jullie samen een plan maken dat je kunt volhouden.
Daar zijn een paar redenen voor:
je smeert te weinig of te kort
de klasse is te laag voor deze plek
het is geen eczeem meer, maar bijvoorbeeld een infectie
je bent allergisch voor de crème of voor een stof in de basiszalf
Een allergie geeft meestal pas 1 tot 3 dagen na het smeren jeuk en eczeem, soms ook buiten de plek waar je smeerde. De dermatoloog kan dat testen met plakproeven. Zoek niet zelf een sterkere tube. Bespreek het met je arts. Neem bij een afspraak al je crèmes en zalven mee.
Laat genoeg tubes voorschrijven, zodat je niet hoeft te zuinigen. In de gratis app Smeerwijzer op huidopleiding.app reken je uit hoeveel je smeert en bewaar je je eigen smeerplan. Op eczeemwijzer.nl staan ook de smeerkaarten, smeerplannen en afbouwschema's van het Nationaal Constitutioneel Eczeem Project, die je samen met je arts invult.
Ben je onder behandeling bij een dermatoloog, neem dan contact op met de polikliniek dermatologie.
Neem dezelfde dag contact op met je huisarts, of buiten kantoortijd met de huisartsenpost, bij snel uitbreidende blaasjes of ronde wondjes op de eczeemhuid, vaak met koorts of ziek zijn. Dit kan eczema herpeticum zijn, een infectie met het koortslipvirus.
Neem ook contact op bij:
eczeem dat na 2 tot 3 weken elke dag smeren niet duidelijk beter is
eczeem dat onder de behandeling erger wordt, of jeuk en roodheid precies waar je smeert
gele korstjes, pus of natte plekken
een dunne, glanzende huid, zichtbare bloedvaatjes, rekstrepen of rode puistjes in het gezicht
meer hormooncrème nodig dan het maximum per week, of eczeem dat steeds terugkomt zodra je afbouwt
twijfel over je crème bij zwangerschap of een kinderwens
De folder Hormooncrème bij eczeem is de uitgebreide versie van deze pagina, met tabellen en smeerschema’s. Ben je ongerust over hormooncrème, lees dan Bang voor hormooncrème. De uitlegkaarten passen op één blad.
Hormooncrème bij eczeem (pdf, 8 blz.)
Hoe, hoeveel, hoe vaak en hoe lang je hormooncrème smeert. De Smeerwijzer op papier.
Bang voor hormooncrème (pdf, 2 blz.)
Wat klopt en wat niet over hormooncrème, en hoe je veilig smeert.
Uitlegkaart De vingertopeenheid (pdf, 1 blz.)
Hoeveel ontstekingsremmende zalf je smeert, met een tabel per leeftijd.
Uitlegkaart Afbouwen volgens een schema (pdf, 2 blz.)
Hoe je de ontstekingsremmende zalf afbouwt, met een schema om in te vullen.
Uitlegkaart Volgorde van smeren (pdf, 1 blz.)
Hoe je ontstekingsremmende zalf en vettende crème na elkaar smeert.
Eczeem in het gezicht en rond de ogen (pdf, 2 blz.)
Welke zalf je in het gezicht en op de oogleden smeert en wanneer je met oogklachten naar de arts gaat.
Smeerplan eczeem voor elke leeftijd (pdf, 1 blz.)
Eén smeerplan om op te hangen, voor elke leeftijd.
Alle folders over eczeem vind je op de pagina Folders en materiaal over eczeem.
Dr. Annemie Galimont maakte twee gratis apps die bij de folders horen. Je kunt ze op je telefoon zetten en ze werken zonder account. Ze vervangen het advies van je arts of apotheek niet.
Smeerwijzer
Hoe je hormooncrème en vettende crème smeert, hoeveel je nodig hebt en hoe je afbouwt, met een eigen smeerplan.
folder Hormooncrème bij eczeem (onlinedermatologie.nl, 2026); app Smeerwijzer en e-book Crèmes en hormooncrèmes ontcijferd (Huidopleiding, 2026). NVDV-Leidraad Dermatocorticosteroïden (2019), tabel 1, 7, 8 en 9. Substitutieschema corticosteroïden cutaan (KNMP en NVDV, 2021). Expertisegroep Constitutioneel Eczeem. Stapsgewijze topicale behandeling van constitutioneel eczeem. Ned Tijdschr Dermatol Venereol 2025;35(7):31-38. NVDV-richtlijn Constitutioneel eczeem, modules 1dd. versus 2dd. dermatocorticosteroïden, Continu/pulse schema dermatocorticosteroïden, Hoge/lage klasse dermatocorticosteroïden en Lokale bijwerkingen (9 juni 2015). NHG-Standaard Eczeem (2014).
Laatst inhoudelijk gecontroleerd: oktober 2026, door dr. Annemie Galimont, dermatoloog.