Constitutioneel eczeem

Constitutioneel eczeem (ook wel atopisch eczeem) is een huidziekte met een droge huid, rode plekken en veel jeuk. Constitutioneel betekent: door aanleg. Het eczeem komt en gaat, met rustige en drukkere periodes.

Eczeem is niet te genezen. Met dagelijkse verzorging en de juiste zalven is het bij de meeste mensen goed onder controle te krijgen. Op deze pagina's lees je wat eczeem is, wat je zelf kunt doen en welke behandelingen er zijn. De informatie is voor mensen met eczeem en voor ouders van kinderen met eczeem.

Hoe vaak komt eczeem voor?

Eczeem komt veel voor, vooral bij jonge kinderen. In de huisartsenpraktijk heeft ongeveer 1 op de 7 baby's eczeem, 1 op de 12 kinderen van 1 tot 4 jaar en ongeveer 3 op de 100 kinderen en jongeren van 4 tot 18 jaar. Bij volwassenen gaat het om ruim 1 op de 100.

Eczeem begint meestal in de eerste levensmaanden. Rond de vijftien jaar heeft ongeveer 8 op de 10 kinderen geen eczeem meer. De aanleg blijft: de huid blijft gevoelig en het eczeem kan later terugkomen, bijvoorbeeld als handeczeem.

Hoe ziet eczeem eruit?

Eczeem jeukt. De huid is droog en ruw, met rode plekken die kunnen schilferen. Door krabben ontstaan wondjes en korstjes. Als het eczeem lang bestaat, wordt de huid dikker en grover.

Waar het eczeem zit, hangt af van de leeftijd:

• bij baby's vooral op de wangen, het voorhoofd, de hoofdhuid en de buitenkant van armen en benen

• bij kinderen vooral in de elleboogplooien en knieholtes, rond polsen en enkels, in de nek en rond de ogen

• bij volwassenen vaak in het gezicht, in de hals en nek, op de handen en in de plooien

Op een donkere huid zijn de plekken minder rood en meer bruin, paars of grijs. Na genezing kan de huid daar een tijd lichter of donkerder blijven. Die vlekken zijn geen actief eczeem en geen littekens. Ze trekken meestal vanzelf weg, al duurt dat vaak maanden. Bij goed gebruik maakt hormooncrème de huid niet lichter. Bescherm de vlekken tegen de zon, want zon maakt ze donkerder.

Hoe ontstaat eczeem?

Bij eczeem werkt de buitenste laag van de huid minder goed als barrière. De huid verliest daardoor sneller vocht en prikkels dringen makkelijker naar binnen. Bij een deel van de mensen komt dat door een minder goed werkend filaggrine-gen. Daarnaast reageert de afweer in de huid te sterk. Dat geeft ontsteking en jeuk.

Eczeem zit vaak in de familie. Mensen met eczeem en hun familieleden hebben vaker astma, hooikoorts of een voedselallergie. Samen heet dat atopie. Van de kinderen met ernstig eczeem krijgt ongeveer 3 op de 10 later astma en ongeveer 15 op de 100 hooikoorts.

Eczeem is niet besmettelijk. Het komt ook niet door verkeerde voeding of slechte verzorging. Constitutioneel eczeem wordt niet door voeding veroorzaakt.

Wat maakt eczeem erger?

Wat het eczeem verergert, verschilt per persoon. Bekende uitlokkers zijn:

• zeep, douchegel en lang of heet douchen

• droge lucht in de winter, warmte en zweten

• wol en synthetische kleding op de huid

• krabben

• infecties, zoals een verkoudheid of een infectie van de huid

• sap van fruit en groente, bijvoorbeeld bij het koken, en sigarettenrook

• stress en slecht slapen

• bij sommige vrouwen de menstruatie of een zwangerschap

• bij sommige mensen huisstofmijt, pollen of dieren

Houd bij wanneer het eczeem opvlamt. Zo leer je je eigen uitlokkers kennen. Het is niet nodig om alles te vermijden wat misschien een rol speelt.

Andere soorten eczeem

Eczeem is een verzamelnaam. Naast constitutioneel eczeem bestaan onder meer:

• eczeem door irritatie: vooral aan de handen, door water, zeep, schoonmaakmiddelen en wrijving

• contactallergisch eczeem: precies op de plek waar een stof de huid raakte, uren tot dagen na het contact

• seborroïsch eczeem: vettige, gele schilfers op de hoofdhuid, de wenkbrauwen, naast de neus en achter de oren, met weinig jeuk

• nummulair eczeem: ronde, muntvormige plekken, vaak op de benen

• craquelé eczeem: een heel droge huid met barstjes, vooral op de onderbenen bij ouderen in de winter

Je kunt ook meer soorten tegelijk hebben. Een schimmel kan op eczeem lijken. Smeer daarom geen hormooncrème op een ronde plek zonder dat een arts heeft gekeken.

Hoe stelt de arts de diagnose?

De huisarts of dermatoloog herkent eczeem aan hoe de huid eruitziet, waar de plekken zitten en hoe het eczeem verloopt. Een bloedtest of allergietest is daarvoor niet nodig.

Soms lijkt eczeem op een andere huidziekte, zoals contacteczeem, een schimmelinfectie of schurft. Begint het eczeem pas op volwassen leeftijd, dan kijkt de arts extra goed of het om iets anders gaat.

De onderwerpen

Hieronder lees je per onderwerp kort waar het om gaat. Op de pagina's zelf staat meer uitleg, met wat je zelf kunt doen en wanneer je contact opneemt met je huisarts.

Verzorgen en wassen

Goede basiszorg houdt de huid soepel, vermindert de jeuk en zorgt dat het eczeem minder vaak opvlamt. Je wast kort en lauw, smeert elke dag de hele huid in met een basiszalf en vermijdt prikkels. Dat doe je ook als de huid rustig is. Met goede basiszorg heb je minder hormooncrème nodig.

Jeuk en krabben

Jeuk is voor veel mensen met eczeem de grootste klacht. Jeuk houdt je wakker en zorgt dat je krabt. Krabben beschadigt de huid, waardoor het eczeem erger wordt. De belangrijkste behandeling van jeuk is het eczeem zelf goed behandelen. Antiallergietabletten helpen weinig tegen eczeemjeuk. Daarnaast kun je zelf veel doen om minder te krabben.

De behandeling

De behandeling gaat in stappen. Bij de meeste mensen zijn basiszalf en hormooncrème genoeg. Hormooncrème remt de ontsteking en is bij goed gebruik veilig, ook als je het jaren nodig hebt. Tacrolimuszalf en pimecrolimuscrème remmen de ontsteking zonder corticosteroïd en zijn vooral geschikt voor plekken met een dunne huid. Een laag stof of verband over de huid beschermt tegen krabben, koelt en houdt de zalf op zijn plek.

Als zalven niet genoeg helpen

Helpen basiszalf en hormooncrème onvoldoende, dan kan lichttherapie een volgende stap zijn. Je wordt dan een paar maanden lang regelmatig belicht met smalspectrum-UVB. Bij ernstig eczeem kan de dermatoloog tabletten of injecties voorschrijven die de ontsteking van binnenuit remmen. De laatste jaren zijn er veel nieuwe middelen bijgekomen. Daardoor is er voor bijna iedereen met ernstig eczeem een behandeling die werkt.

Infecties

Een huid met eczeem raakt makkelijker geïnfecteerd door bacteriën, virussen of schimmels. De meeste infecties zijn goed te behandelen. Eczema herpeticum, een infectie met het koortslipvirus, is een spoedgeval. Herken de signalen, zodat je op tijd contact opneemt met je huisarts.

Voeding, allergie en leefstijl

Constitutioneel eczeem wordt niet door voeding veroorzaakt. Een voedselallergie en eczeem komen wel vaker samen voor. Voedsel weglaten maakt het eczeem meestal niet beter, en een dieet zonder medische reden wordt afgeraden. Een gezonde leefstijl is goed voor iedereen, ook voor mensen met eczeem.

Kinderen

Eczeem begint meestal in de eerste levensmaanden en wordt bij veel kinderen minder naarmate ze ouder worden. Voor ouders is eczeem vaak zwaar. Je kind heeft jeuk, slaapt slecht en wil niet altijd gesmeerd worden. Met een vast ritme en goede uitleg wordt het meestal veel makkelijker. Voor kinderen zelf is er een pagina waarop de Smeer'm-dieren uitleggen wat eczeem is.

Kinderwens, zwangerschap en borstvoeding

Ben je zwanger of wil je zwanger worden, dan is het antwoord voor de meeste behandelingen geruststellend. Doorbehandelen is het uitgangspunt. Een deel van de tabletten en injecties moet ruim voor een zwangerschap stoppen. Bespreek een kinderwens daarom op tijd met je arts.

Leven met eczeem en je afspraak

Jeuk, slecht slapen en een zichtbare huid hebben invloed op je hele leven. Dat geldt ook voor ouders van een kind met eczeem. Praten helpt, en er zijn mensen die je verder kunnen helpen. Een afspraak over eczeem is vaak kort. Met een goede voorbereiding haal je er meer uit.

Verdieping

Hieronder vind je alle pagina's over eczeem, met de volledige uitleg per onderwerp.