Oorzaken en preventie van huidkanker

Huidkanker is in Nederland de meest voorkomende vorm van kanker. Elk jaar krijgen bijna 80.000 mensen de diagnose, en het aantal stijgt al jaren. Tegelijk is huidkanker voor een groot deel te voorkomen: naar schatting acht tot negen op de tien keer.

Op deze pagina lees je hoe huidkanker ontstaat, wie meer kans heeft en wat je zelf doet om je huid te beschermen.

Hoe UV-straling de huid beschadigt

Zonlicht bevat UV-straling. UV-B blijft in de opperhuid en geeft verbranden en de meeste schade aan het erfelijk materiaal in de huidcellen. UV-A dringt dieper door, tot in de lederhuid. Het laat de huid sneller verouderen en draagt ook bij aan huidkanker. UV-A gaat door glas en wolken heen.

De huid herstelt veel schade zelf. Bij te veel UV lukt dat niet altijd. Een cel met blijvende schade kan ongeremd gaan delen. Zo begint huidkanker. De schade stapelt zich op in de loop van je leven. Wat iemand op zijn zeventigste krijgt, komt voor een belangrijk deel door de zon van lang geleden.

De huid beschermt zich door bruin te worden en dikker te worden. Die bescherming is klein, ongeveer zoals factor 5. Bruin worden is een teken dat de huid zich heeft moeten verdedigen.

Wie meer kans heeft

• Mensen met een lichte huid die snel verbrandt en moeilijk bruin wordt. Ongeveer zes op de tien Nederlanders hebben zo'n huid.
• Mensen die veel buiten werken, zoals tuinders, bouwvakkers en schippers. Zij hebben vooral meer kans op een plaveiselcelcarcinoom.
• Mensen die elk jaar een of twee weken intensief in de zon zijn op vakantie. Zij hebben vooral meer kans op een melanoom en een basaalcelcarcinoom.
• Mensen die als kind vaak zijn verbrand. Eén flinke verbranding voor je achttiende verdubbelt de kans op een melanoom.
• Mensen die de zonnebank gebruiken of gebruikt hebben.
• Mensen met veel moedervlekken of met onrustige moedervlekken, en mensen met melanoom in de familie.
• Mensen met een verminderde afweer, bijvoorbeeld na een orgaantransplantatie. Lees meer op de pagina Huidkanker bij een verminderde afweer.
• Mensen die eerder huidkanker hadden.

Andere, minder vaak voorkomende oorzaken zijn erfelijke aandoeningen, bestraling en lichttherapie, arseen, roken en oude wonden of littekens.

Het huidtype

Hoe gevoelig je huid is voor de zon, hangt af van je huidtype. Bij huidtype I en II verbrand je snel en word je moeilijk bruin. Die huid heeft de meeste bescherming nodig. Bij een donkere huid is de kans op huidkanker kleiner. Toch komt het ook daar voor, vooral op de voetzolen, de handpalmen en onder de nagels. Daar wordt het vaak laat ontdekt. Lees meer op de pagina Melanoom aan voeten, handen en nagels.

De zonnebank

Een zonnebank geeft veel meer UV-A dan de zon. De Wereldgezondheidsorganisatie noemt de zonnebank kankerverwekkend, in dezelfde groep als asbest en tabak. Wie voor zijn vijfendertigste onder de zonnebank gaat, heeft ongeveer 59% meer kans op een melanoom. Een zonnebank maakt je huid niet klaar voor de zomer en geeft geen vitamine D van betekenis. De dermatologen raden de zonnebank voor iedereen af.

Huidkanker voorkomen

Met de vier goede zongewoonten bescherm je je huid:

1. Zoek de schaduw op, vooral tussen 12 en 15 uur.
2. Draag beschermende kleding, een hoed met een brede rand en een zonnebril.
3. Smeer zonnebrandcrème met factor 30 of hoger, dik genoeg en elke twee uur opnieuw.
4. Ga niet onder de zonnebank.

Alles samen werkt het best. Kijk vanaf zonkracht 3 extra uit, ook als het bewolkt is. Hoe je goed smeert, lees je op de pagina Zonbescherming en zonnebrandcrème. Kinderen leren het van hun ouders: lees meer op de pagina Kinderen en de zon.

Op tijd ontdekken

Ook als je goed oplet, kan er huidkanker ontstaan. Hoe eerder het ontdekt wordt, hoe kleiner de behandeling. Bekijk je huid daarom drie tot vier keer per jaar. Hoe je dat doet, lees je op de pagina Zelfonderzoek van de huid.