Bestraling (radiotherapie) kan een huidreactie geven op de plek die wordt bestraald. Artsen noemen dit bestralingsdermatitis of radiodermatitis. Het is een van de meest voorkomende bijwerkingen van bestraling: tot 9 op de 10 mensen krijgen ermee te maken.
Op deze pagina lees je hoe de reactie ontstaat, hoe je de bestraalde huid verzorgt, wat het behandelteam kan doen en wanneer je belt.
Folder om te downloaden en te printen:
Folder Huidreactie door bestraling
Bij bestraling beschadigt straling het erfelijk materiaal (DNA) van de kankercellen. Daardoor kunnen ze niet meer delen en sterven ze af. Gezonde cellen herstellen zich beter dan kankercellen. Toch raakt de straling ook de gezonde huid op de plek van de bestraling. Daarom zit de huidreactie alleen in het bestraalde gebied, en heeft die ook de vorm van dat gebied.
Er zijn twee vormen. Bij uitwendige bestraling komt de straling van buitenaf, uit een bestralingstoestel. Dit is de meest gebruikte vorm. Je wordt dan meestal elke dag bestraald, gedurende enkele weken. Bij inwendige bestraling (brachytherapie) plaatst de arts een stralingsbron in of vlak bij de tumor, bijvoorbeeld bij baarmoederhalskanker.
Een vroege reactie (acute bestralingsdermatitis) ontstaat binnen 90 dagen na de start van de bestraling. De huid wordt rood en kan droog of nat vervellen.
Late effecten (chronische bestralingsdermatitis) worden maanden tot jaren na de bestraling zichtbaar. De huid wordt dunner, er komen zichtbare vaatjes en de huid kan verharden (fibrose).
Iedereen die wordt bestraald, kan een huidreactie krijgen. De kans is groter bij overgewicht, diabetes, roken, zon op de huid en een slechte voedingstoestand. Ook een huid die minder goed geneest, geeft meer kans; dat komt vaker voor op hogere leeftijd.
De bestraling zelf speelt ook mee. De kans is groter bij een hoge dosis of een lange behandelduur. Ook bestraling van de borst, de huid of het hoofd-halsgebied geeft meer kans. De reactie komt ook veel voor bij bestraling van het bekken.
Krijg je in dezelfde periode chemotherapie of doelgerichte therapie, zoals een EGFR-remmer, dan is de kans ook groter.
De huidveranderingen beginnen meestal na twee tot drie weken bestraling. De huid wordt rood, schilfert en kan jeuken, een beetje zoals bij een lichte zonnebrand. Bestraling droogt de huid ook uit, wat een trekkerig gevoel kan geven. Artsen delen de ernst in vier graden in:
Bij intensieve bestraling kunnen blaren ontstaan, vooral in huidplooien zoals de oksels, de liezen en onder de borsten.
De huid kan daarbij geïnfecteerd raken. De reactie kan tot enkele weken na de laatste bestraling nog ontstaan of erger worden. Daarna geneest de huid.
In het bestraalde gebied kan het haar tijdelijk of blijvend uitvallen. Lees meer op de pagina Haaruitval en haarveranderingen. Na de ontsteking kan de huid op de bestraalde plek donkerder worden. Lees meer op de pagina Kleurveranderingen. De bestraalde huid blijft maanden tot jaren kwetsbaarder voor beschadiging en infectie.
Begin met deze adviezen vanaf de eerste bestraling.
Op een bestralingsdag gelden vaak eigen afspraken over wat wel en niet op de huid mag. Twijfel je of je een product mag gebruiken, vraag het dan aan je radiotherapeut of het bestralingsteam. Meer over smeren lees je op de pagina Welke crème wanneer.
Je arts kiest de behandeling die bij jouw situatie past, zodat de bestraling kan doorgaan. Een hormooncrème (corticosteroïd) remt de ontsteking. Die wordt vaak gebruikt om de reactie te beperken en ernstige complicaties te voorkomen.
Bij natte plekken of wondjes zorgt het behandelteam voor wondzorg, met verband dat niet aan de wond plakt. Bij een infectie kan de arts een antibioticum voorschrijven. Bij een ernstige reactie zorgt het behandelteam voor intensieve wondzorg en pijnstilling.
Neem bij een ernstige reactie altijd contact op met je behandelteam en ga niet zelf behandelen. Het standaard gebruik van aloë vera of calendula wordt niet aangeraden.
Na de bestraling kan de huid op de bestraalde plek droog en stug blijven en minder soepel worden. Er kunnen littekens ontstaan. Een donkere verkleuring is vaak blijvend, al wordt die na enkele maanden soms minder.
Een jaarlijkse controle van de bestraalde huid wordt aangeraden, om late effecten op tijd te zien. In bestraalde huid is de kans op huidkanker groter.
Bij blijvende zichtbare vaatjes kan een behandeling met laser worden overwogen. Bij verharding van de huid kan de arts een medicijn overwegen: pentoxifylline. Een huidtherapeut kan je begeleiden bij littekens, vochtophoping (lymfoedeem) en late schade door bestraling.
Vertel je pedicure, kapper, schoonheidsspecialist of huidtherapeut dat je bestraald wordt of bent, en op welke plek. Op een vers bestraalde huid is alleen milde en beschermende verzorging veilig: zacht reinigen zonder alcohol, ruim invetten, en geen wrijving, warmte of zon. Ze werken in dat gebied niet met instrumenten en gebruiken geen agressieve technieken. Bij een natte huid, blaren, wondjes, bloedingen of tekenen van infectie sturen ze je door naar je behandelteam.
Tijdens en kort na de bestraling bel je je behandelteam. Is je behandeling langer geleden afgerond, bel dan je huisarts.
Bel direct het spoednummer van je behandelteam bij koorts of koude rillingen tijdens of kort na een chemokuur.
Bel ook bij:
Dr. Annemie Galimont schreef bij dit onderwerp een folder. De andere folders hieronder passen erbij. Je mag ze gratis downloaden, printen en meenemen naar je behandelteam.
Bronnen: folder Huidreactie door bestraling, naar de patiëntenfolder van de EADV Task Force Dermatology for Cancer Patients (2024) (Huidopleiding, 2026); folder Welke crème wanneer; e-book Oncologische huidzorg ontcijferd, hoofdstuk 4, 6 en 7 (Huidopleiding, 2026); De HuidWijzer (Huidopleiding, 2026). MASCC-richtlijn acute bestralingsdermatitis (2023). CTCAE versie 6.0 (National Cancer Institute, 2025). Baumann BC, et al. JAMA Oncol 2018;4(12):1742-1748.
Laatst inhoudelijk gecontroleerd: oktober 2026, door dr. Annemie Galimont, dermatoloog.