Ontsteking van het mondslijmvlies bij behandelingen tegen kanker

Orale mucositis is een ontsteking van het slijmvlies van je mond. Het is een veelvoorkomende bijwerking van bepaalde behandelingen tegen kanker. Een ernstige mucositis doet pijn en maakt eten en slikken moeilijk.

De ontsteking geneest geleidelijk als het medicijn dat haar veroorzaakt, wordt gestopt. Mucositis moet snel worden herkend en behandeld. Meld klachten in je mond daarom vroeg aan je behandelteam.

Op deze pagina lees je hoe mucositis ontstaat, hoe ze eruitziet, wat je zelf kunt doen, wat je behandelteam kan doen en wanneer je belt.

Folder om te downloaden en te printen:
Folder Ontsteking van het mondslijmvlies bij behandelingen tegen kanker

Waarom ontstaat mucositis?

Het slijmvlies van je mond en je darmen bestaat uit cellen die snel delen. Chemotherapie en bestraling beschadigen juist zulke cellen. Daardoor raakt het slijmvlies ontstoken en kunnen er pijnlijke wondjes ontstaan in de mond, de keel of de darmen.

Hoe dat precies gaat, is nog niet helemaal opgehelderd.

Hoe ziet mucositis eruit?

Mucositis door chemotherapie of bestraling begint met roodheid, zwelling en een branderig gevoel. Daarna kunnen pijnlijke wondjes en zweertjes ontstaan.

• Bij chemotherapie ontstaat mucositis meestal in de eerste week. Ze verdwijnt geleidelijk in de week daarna en kan bij een volgende kuur terugkomen. Het hele maag-darmkanaal kan meedoen, van mond tot anus.
• Bij bestraling ontstaat mucositis meestal rond de derde week van de behandeling.
• Bij nieuwe doelgerichte therapieën ontstaan meestal kleine, scherp begrensde zweertjes die op aften lijken. Ze zijn licht van ernst en komen in de eerste kuren.

Artsen delen de ernst in vier graden in:

• Graad 1: je mond is rood en gevoelig.
• Graad 2: er zijn zweertjes. Vast eten lukt nog.
• Graad 3: er zijn uitgebreide zweren en vast eten lukt niet meer.
• Graad 4: eten en drinken is niet meer mogelijk.

De arts stelt de diagnose door in je mond te kijken. Ander onderzoek is meestal niet nodig. Soms wordt een uitstrijkje gemaakt om een infectie uit te sluiten, zoals een schimmelinfectie (candida) of het herpesvirus.

Andere klachten in de mond

Bestraling van het hoofd of de hals kan de speekselklieren beschadigen. Je krijgt dan een droge mond, of juist meer slijm in je mond. Een droge mond kan het slikken moeilijker maken en geeft meer kans op gaatjes in je tanden. Ook proeven en ruiken kunnen tijdelijk veranderen, waardoor je minder trek hebt.

Bij doelgerichte therapie komen droge slijmvliezen vaak voor: een droge mond, droge ogen of een verstopte neus. Goed en regelmatig je mond verzorgen helpt dan ook.

Bij bepaalde combinaties van medicijnen kunnen donkere vlekken in de mond ontstaan. Lees meer op de pagina Kleurveranderingen.

Bij wie komt mucositis voor?

Hoe vaak mucositis voorkomt, hangt af van de behandeling:

• bij 20 tot 40 van de 100 mensen die chemotherapie krijgen voor een solide tumor, zoals borstkanker of darmkanker
• bij ongeveer 80 van de 100 mensen die chemotherapie krijgen vóór een stamceltransplantatie
• bij ongeveer 90 van de 100 mensen die worden bestraald voor kanker in het hoofd-halsgebied
• bij tot 60 van de 100 mensen met doelgerichte therapie

De kans is groter als je rookt of je mond minder goed verzorgt. Ook een jongere leeftijd, een slechte voedingstoestand en weinig witte bloedcellen vóór de start vergroten de kans.

Wat kun je zelf doen?

Laat vóór de start je mond en gebit nakijken door de tandarts of mondhygiënist. Dan kunnen problemen aan tanden, tandvlees of prothese eerst worden behandeld.

Goede mondverzorging beperkt de ernst van mucositis en kan de pijn verminderen.

• Poets je tanden na elke maaltijd en voor het slapen, met een zachte tandenborstel en tandpasta met fluoride.
• Gebruik tandzijde en spoel je mond met een milde oplossing, zoals een zoutoplossing.
• Maak een uitneembare prothese goed schoon.
• Vet je lippen in.
• Gebruik geen mondspoelmiddel met alcohol of peroxide en geen tandpasta met natriumlaurylsulfaat.
• Gebruik geen middelen tegen schimmels of bacteriën zonder dat je arts ze heeft voorgeschreven.
• Rook niet en drink geen alcohol.

In de folder over ontsteking van het mondslijmvlies staan deze adviezen ook op een rij.

Eten en drinken

Vermijd gekruid, zuur, hard, knapperig en erg warm eten en drinken. Kies liever zacht eten dat niet te warm is, en drink voldoende, bijvoorbeeld water.

Doet eten pijn of val je af? Meld dat aan je behandelteam. Aangepaste voeding en pijnstilling horen bij de behandeling van mucositis. Lukt drinken slecht, meld dat dan ook: je kunt dan uitdrogen.

Wat doet je behandelteam?

Afhankelijk van je behandeling kan het behandelteam maatregelen nemen om mucositis te voorkomen:

• koelen van de mond met ijs tijdens fluorouracil (5-FU) die in één keer snel wordt gegeven
• koelen van de mond met ijs bij een hoge dosis melfalan vóór een stamceltransplantatie
• een mondspoeling met benzydamine bij bestraling van hoofd en hals
• lasertherapie in de mond bij een stamceltransplantatie of bij bestraling van hoofd en hals

Heb je mucositis, dan richt de behandeling zich op het verlichten van de klachten. Mogelijkheden zijn:

• spoelen met een bicarbonaatoplossing
• pijnstillers, soms in de vorm van een mondspoeling met morfine
• een ontstekingsremmend middel voor in de mond, zoals een corticosteroïd
• lasertherapie
• advies over aangepaste voeding

Soms past je arts de dosis van de behandeling tegen kanker aan, of wordt de behandeling even onderbroken.

Meer lezen: Ontsteking van je mondslijmvlies bij kanker (kanker.nl)

Bij de pedicure, schoonheidsspecialist of huidtherapeut

Ga je tijdens de behandeling naar een pedicure, schoonheidsspecialist of huidtherapeut, dan kan die naar je mond vragen. Klachten in je mond zeggen iets over hoe belastbaar je op dat moment bent. Zij behandelen je mond niet en geven geen advies over mondspoelingen of pijnstilling. Dat doen je behandelteam, de mondhygiënist of de tandarts.

Over de verzorging van je huid en voeten tijdens de behandeling lees je meer op de pagina's Droge huid en Voetzorg.

Wanneer bel je je behandelteam?

Neem contact op met je behandelteam bij:

• koorts of koude rillingen. Krijg je chemotherapie, bel dan direct het spoednummer van je behandelteam. Vraag vooraf vanaf welke temperatuur je moet bellen.
• je kunt niet meer eten of drinken, of slikken lukt niet
• bloedend slijmvlies of blaasjes in je mond
• witte aanslag of witte plekken in je mond
• pijn in je mond waardoor eten of drinken moeilijk gaat
• wondjes of zweertjes in je mond

Tijdens de behandeling is je behandelteam je eerste aanspreekpunt. Na de behandeling is dat je huisarts.

Folder om te downloaden

Dr. Annemie Galimont schreef bij dit onderwerp een folder. Je mag hem gratis downloaden, printen en meenemen naar je behandelteam.

• Folder Ontsteking van het mondslijmvlies bij behandelingen tegen kanker (pdf, 2 blz.): wat orale mucositis is, bij wie en wanneer ze ontstaat, hoe ze wordt vastgesteld en behandeld, praktische adviezen voor je mond en je eten en wanneer je contact opneemt. Vertaald en bewerkt naar de patiëntenfolder van de EADV Task Force Dermatology for Cancer Patients.

Bronnen: folder Ontsteking van het mondslijmvlies bij behandelingen tegen kanker, bewerking van de patiëntenfolder van de EADV Task Force Dermatology for Cancer Patients (2022) (Huidopleiding, 2026); e-book Oncologische huidzorg ontcijferd, hoofdstuk 6 en 7 (Huidopleiding, 2026). Elad S, et al. MASCC/ISOO clinical practice guidelines for the management of mucositis secondary to cancer therapy. Cancer 2020;126:4423-4431.

Laatst inhoudelijk gecontroleerd: oktober 2026, door dr. Annemie Galimont, dermatoloog.