Voor zorgverleners

Deze pagina is voor pedicures, medisch pedicures, manicures, nagelstylisten, schoonheidsspecialisten, huidtherapeuten, kappers, podotherapeuten en verpleegkundigen. Jullie werken lang en van dichtbij op de huid. Juist op de plekken waar de scabiësmijt het liefst zit: tussen de vingers en tenen, aan de polsen, rond de enkels en aan de voetrand. Daardoor ben je soms de eerste die iets opvalt.

Signaleren is jouw werk. De diagnose en de behandeling liggen bij de huisarts, zo nodig de dermatoloog.

Zes signalen die samen iets betekenen

Geen enkel kenmerk maakt op zichzelf de diagnose. De optelsom telt.

• Hevige jeuk die 's nachts en in bed het ergst is, en die geleidelijk is opgekomen.
• Fijne, gekronkelde streepjes van ongeveer een centimeter op voorkeursplaatsen: tussen vingers of tenen, buigzijde van de pols, mediale voetrand, enkel.
• Huisgenoten of een bedpartner met dezelfde jeuk.
• Krabeffecten met korstjes zonder duidelijke oorzaak.
• Een eczeem dat ondanks maandenlange behandeling met een hormooncrème niet overgaat.
• Wonen of werken waar mensen dicht op elkaar leven, of een recente uitbraak in de instelling waar iemand woont of werkt.

Eén los signaal is meestal ruis. Drie of meer samen is een reden om het te benoemen en door te verwijzen, ook als je het niet zeker weet.

Waar het beeld bedriegt

• Jonge kinderen: vaak geen gangetjes, wel puistjes en blaasjes op handpalmen en voetzolen. Hoofd en hals kunnen meedoen.
• Kwetsbare ouderen en mensen met een beperking: atypisch beeld, weinig jeuk. Soms krijgen medewerkers eerder klachten dan bewoners.
• Scabiës incognito: na lang gebruik van een hormooncrème is de jeuk minder en het beeld onduidelijk.
• Scabiës crustosa: dikke, witte tot geelbruine schilfering en korsten, vooral bij een verminderde afweer. Zeer besmettelijk, ook na kort contact. Stop de behandeling, raak niets meer aan zonder handschoenen en zorg dat er dezelfde dag een arts naar kijkt.

Wat je wel en niet doet

• Wel: waarnemen en beschrijven wat je ziet en waar, vragen naar jeuk 's nachts en naar klachten bij huisgenoten, rustig benoemen dat het meerdere dingen kan zijn, adviseren om binnen een paar dagen naar de huisarts te gaan, en de behandeling voor vandaag beperken of uitstellen als dat verstandig is.
• Niet: de diagnose stellen of uitsluiten, een middel adviseren of verstrekken, zeggen dat het vast droge huid of eczeem is, zelf huisgenoten benaderen, of het aan collega's of andere cliënten vertellen.

Het gesprek

Scabiës raakt aan schaamte. Mensen koppelen het aan vuil, terwijl het niets met hygiëne te maken heeft. Scheid drie dingen: wat je ziet, wat het kan betekenen en wat de volgende stap is. Bijvoorbeeld:

"Ik zie tussen je tenen een paar fijne streepjes en wat krabplekjes. Dat kan van alles zijn: droge huid, eczeem, of iets wat de huisarts moet bekijken. Jeukt het 's nachts in bed erger dan overdag? Heeft er thuis nog iemand last van jeuk? Ik kan dit niet vaststellen. Ik raad je aan om er deze week mee naar de huisarts te gaan. Zullen we de volgende afspraak plannen als je bij de huisarts bent geweest?"

Je eigen praktijk

Bij gewone scabiës gaat de mijt over bij huidcontact van langer dan ongeveer een kwartier. Een behandeling van drie kwartier met je handen om de voeten van een cliënt valt daar wel onder. Wat helpt:

• wegwerphandschoenen en een wegwerpschort met lange mouwen bij een vermoeden, na eenmalig gebruik weggooien
• handen wassen met water en zeep
• handdoeken, hoezen en dekentjes wassen op 60 graden, met een programma van minstens 35 minuten
• wat niet wasbaar is drie dagen in een dichte zak
• de behandelstoel en stoffen bekleding stofzuigen en de stofzuigerzak weggooien

De hele praktijk desinfecteren is niet nodig: bij gewone scabiës speelt overdracht via oppervlakken bijna geen rol. Invriezen en stomen zijn niet betrouwbaar. Zelf preventief behandelen zonder klachten en zonder arts doe je niet.

Als je zelf klachten krijgt

Ga naar de huisarts en wacht niet af. Overleg met je bedrijfsarts of leidinggevende over aangepast werk. Na een goede eerste behandeling, met het wassen erbij, ben je bij gewone scabiës na twaalf uur niet meer besmettelijk, als je de tweede behandeling op dag 8 ook goed doet. Werk je als zelfstandige, dan is de huisarts je aanspreekpunt. Bij vragen over een uitbraak in een instelling kun je terecht bij de GGD. Heb je het waarschijnlijk tijdens je werk opgelopen, dan meldt een bedrijfsarts dit als beroepsziekte.

Hoe het verder gaat bij de huisarts

De huisarts behandelt met permetrinecrème of ivermectinetabletten, altijd twee keer met een week ertussen. Huisgenoten behandelen twee keer mee, nauwe contacten een of twee keer. Behandelingen mislukken zelden op het middel en vaak op de uitvoering: niet iedereen tegelijk, plekken overgeslagen of dag 8 vergeten. Jij weet uit ervaring hoe lastig de ruimte tussen de tenen te bereiken is. Die kennis mag je delen als iemand vertelt dat hij met de behandeling begint.

Verder lezen en leren

Olivier Galimont en Annemie Galimont-Collen richtten Huidopleiding® in 2012 samen op. Alle scholingen worden gegeven door een dermatoloog.

• het gratis e-book Scabiës: schurft herkennen en handelen in de praktijk, met de mijt en haar cyclus, de valkuilen in het beeld, wat jij wel en niet doet, het gesprek en je eigen praktijk
• de Scholingskiezer, om scholing te vinden die past bij jouw beroep en accreditatie
• de Boekenwijzer, met alle e-books van Huidopleiding per thema
• de gratis community van Huidopleiding, met blogs, podcasts en toolkit-apps

Om mee te geven aan je cliënt

Alle folders over scabiës mag je gratis printen en meegeven. Ze staan op de pagina Folders en materiaal over scabiës. Handig om mee te geven:

• Scabiës in het kort (pdf, 1 blz.)
  De vijf belangrijkste dingen over scabiës, handig om aan huisgenoten te geven.

• Scabiës herkennen (pdf, 2 blz.)
  De jeuk, de gangetjes en de plekken waar je ze ziet, met foto's.

• Goed insmeren tegen scabiës (pdf, 1 blz.)
  Stap voor stap insmeren, om naast de spiegel te hangen.

• Behandel- en wasplan scabiës (pdf, 2 blz.)
  Dag voor dag afvinken, voor iedereen in huis, met een jeukdagboek voor daarna.