Voor zorgverleners

Deze pagina is voor pedicures, medisch pedicures, schoonheidsspecialisten, huidtherapeuten, podotherapeuten en verpleegkundigen. Jullie zien de voet regelmatig en zien het beloop over maanden. Vaak zijn jullie de eersten die merken dat er iets verandert.

Jouw rol is signaleren, niet diagnosticeren. Het Protocol Schimmelinfecties aan de voeten, dat ProVoet samen met dermatologen, huisartsen, podotherapeuten en huidtherapeuten maakte, heeft die rol landelijk vastgelegd.

Herkennen en uitsluiten

Van wat als voetschimmel binnenkomt, is ongeveer 60% een dermatofyt, 30% eczeem of psoriasis en 10% erythrasma. Van alle onychodystrofieën is minder dan de helft mycotisch. Bij teennagels is trauma de belangrijkste lookalike, bij vingernagels psoriasis. Een pigmentstreep of een solitaire, snel veranderende nagel verwijs je met spoed.

Goed materiaal afnemen

Bij de huid is een klinisch vermoeden vaak voldoende om lokaal te starten. Bij de nagel adviseren we vóór een orale kuur altijd bevestiging. Toen huisartsen de diagnose onychomycose op het oog stelden, klopte die in ongeveer driekwart van de gevallen. De afname bepaalt voor een groot deel of de uitslag bruikbaar is.

• Reinig met water en zeep, desinfecteer met alcohol en neem liever te veel dan te weinig materiaal af.
• DLSO: knip de nagel zo ver mogelijk weg en schraap nagelbed en subunguaal debris.
• WSO: schraap het oppervlak van de nagelplaat af.
• PSO: duw de proximale nagelwal weg en schraap het nagelbed daaronder. Overleg bij PSO altijd met de huisarts.
• Huid: schraap schilfers van de actieve, opstaande rand.

Het KOH-preparaat beoordelen hoort niet bij de competentie van de voetzorgverlener. Kweek en PCR lopen via de huisarts. De kweek typeert de verwekker en zegt of hij levensvatbaar is. PCR is snel en gevoelig, maar zegt niets over levensvatbaarheid.

Uitbreiding vastleggen

Leg vast welk percentage van de nagel is aangedaan, hoe dicht de aantasting bij de matrix komt en of er een dermatofytoom of een subunguale hyperkeratose van meer dan 2 mm is. Dat zijn de parameters van de Onychomycosis Severity Index. Maak overzichts- en detailfoto's met datum, opgeslagen in het dossier.

Begrenzen en verwijzen

Overleg met of verwijs naar de huisarts bij twijfel over de diagnose of een beeld dat niet reageert, bij een behandelwens waarbij een orale kuur aan de orde kan zijn, bij PSO, bij tekenen van een secundaire bacteriële infectie, ulceratie of erysipelas, en bij een risicovoet: diabetes, reuma, oncologie, perifeer arterieel vaatlijden of polyneuropathie.

Beschrijf in de verwijzing met PROVOKE wat je ziet, wat je hebt vastgelegd, of er materiaal is afgenomen en waarvandaan, de relevante voorgeschiedenis en medicatie, een concrete vraag en het verzoek om terugkoppeling. Uit onderzoek onder pedicures blijkt dat die terugkoppeling vaak uitblijft.

Wat afgeraden wordt

• Laser- en lichttherapie: niet effectiever dan placebo en geen competentie van de (medisch) pedicure.
• Totale nagelextractie: pijnlijk en zonder meerwaarde naast een orale kuur.
• Het benzoëzuur-salicylzuurpreparaat (Whitfield): zwakke werking, afgeraden in de NHG-Standaard.
• Behandelen op verdenking, en cosmetiek aanzien voor noodzaak.

Gratis app: Toolkit Schimmelinfecties

De Toolkit Schimmelinfecties bundelt acht werkdocumenten die samen één praktijkflow vormen: het intakeformulier, klinisch redeneren met beslisboom, de veiligheids- en behandelkaart met stoplichtmodel, de rode-vlaggenkaart, de verwijsbrief, het gesprekskader, de monitoringkaart en de meegeefkaart voor je cliënt. De toolkit is productvrij en geen behandelprotocol: elke stap vraagt je eigen professionele afweging.

De app werkt in de browser en offline. Je kunt hem op het beginscherm van je telefoon zetten, zonder appstore: Toolkit Schimmelinfecties op huidopleiding.app.

Verder leren bij Huidopleiding

Olivier Galimont en Annemie Galimont-Collen richtten Huidopleiding® in 2012 samen op. Alle scholingen worden gegeven door een dermatoloog.

• Cursus schimmeldiagnostiek: klinisch redeneren en behandelplan, geaccrediteerd, in je eigen tempo, met casuïstiek en een toets
• Webinar schimmeldiagnostiek: klinisch redeneren en behandelplan, geaccrediteerd, live met een dermatoloog
• het e-book Schimmelinfecties ontcijferd, over klinisch redeneren bij voet- en nagelschimmel, met de differentiaaldiagnose-atlas, de OSI, de middelen en drie uitgewerkte casussen
• het gratis e-book Schimmelinfecties, van vermoeden naar bevestiging, voor iedereen in de huid-, haar- en nagelverzorging
• de gratis community van Huidopleiding, met blogs, podcasts en toolkit-apps

Om mee te geven aan je cliënt

Alle folders over voet- en nagelschimmel mag je gratis printen en meegeven. Ze staan op de pagina Folders en materiaal over schimmel. Handig om mee te geven:

• Schimmelcrème in vier stappen (pdf, 1 blz.)
  De vier stappen van smeren, om op te hangen.

• Schoenen schimmelvrij maken (pdf, 1 blz.)
  Het schema om je schoenen schimmelvrij te maken.

• Een nagel groeit uit (pdf, 1 blz.)
  Wat een behandeling van nagelschimmel in de tijd betekent.

• Behandeling van nagelschimmel (pdf, 2 blz.)
  Wel of niet behandelen, tabletten, nagellak, dunner maken en wat je kunt verwachten.