Het melanoom

Het melanoom is kanker van de pigmentcellen, de cellen die de bruine kleurstof van de huid maken. Het is de minst voorkomende van de drie hoofdvormen, ongeveer een op de tien keer. Het is wel de gevaarlijkste vorm, omdat het kan uitzaaien. Hoe eerder het ontdekt wordt, hoe beter de vooruitzichten.

Op deze pagina lees je wie meer kans heeft, hoe je een melanoom herkent en hoe de behandeling en de controles gaan.

Waar een melanoom ontstaat

Een melanoom kan overal op de huid ontstaan, ook op plekken waar nooit zon komt, zoals de voetzolen, onder de nagels en in de slijmvliezen. De meeste melanomen ontstaan in een stukje huid zonder moedervlek. Een kleiner deel ontstaat uit een bestaande moedervlek. Let dus ook op nieuwe vlekken. Bij vrouwen zit een melanoom vaak op de benen, bij mannen op de rug. Melanoom komt ook bij jonge volwassenen voor. Bij vrouwen onder de veertig is het de meest voorkomende vorm van kanker.

Wie meer kans heeft

• mensen met melanoom in de familie
• mensen die op jonge leeftijd vaak verbrand zijn: één flinke verbranding voor je achttiende verdubbelt de kans
• mensen die de zonnebank gebruiken of gebruikt hebben, vooral voor hun vijfendertigste
• mensen met een heel lichte huid en rood of lichtblond haar
• mensen met meer dan honderd moedervlekken of meer dan vijf onrustige moedervlekken
• mensen met een grote aangeboren moedervlek
• mensen die eerder een melanoom hadden of een verminderde afweer hebben

Bij vijf tot tien op de honderd mensen met een melanoom is er een erfelijke aanleg. Komt melanoom bij meerdere familieleden voor, bespreek dat dan met je huisarts.

Herkennen met de ABCDE-regel

• A, asymmetrie: de twee helften zijn niet gelijk.
• B, begrenzing: de rand is grillig, getand of vaag.
• C, kleur: meer dan een kleur, zoals zwart, bruin, rood, blauw of wit.
• D, diameter: groter dan 5 mm.
• E, evolutie: de vlek verandert in grootte, vorm, kleur of dikte, of gaat jeuken, bloeden of korsten.

De E is de belangrijkste letter. Een moedervlek die al twintig jaar hetzelfde is, is meestal niet het probleem. Een vlek die de afgelopen maanden verandert, laat je bekijken. Kijk ook naar het lelijke eendje: een vlek die er anders uitziet dan al je andere vlekken.

Vormen van melanoom

• Oppervlakkig groeiend melanoom: de meest voorkomende vorm. Groeit eerst naar de zijkanten en pas later de diepte in. Wordt daardoor vaak op tijd ontdekt.
• Nodulair melanoom: ongeveer een op de zes. Een bult die snel de diepte in groeit, vaak donkerblauw of zwart, soms roze. Past vaak niet in de ABCDE-regel: een nieuwe bult die snel groeit, laat je altijd bekijken.
• Lentigo maligna melanoom: ontstaat uit een lentigo maligna in het gezicht van oudere mensen.
• Acrolentigineus melanoom: op de voetzool, de handpalm of onder een nagel. Lees meer op de pagina Melanoom aan voeten, handen en nagels.
• Melanoom zonder pigment: roze, rood of huidkleurig. Wordt vaak laat herkend.

Onderzoek

Bij een vermoeden van een melanoom verwijst de huisarts binnen enkele dagen naar de dermatoloog. Die haalt de hele vlek weg met een kleine rand eromheen. De patholoog bekijkt het weefsel en meet de dikte van het melanoom in millimeters, de Breslow-dikte. Ook kijkt de patholoog of er een zweertje aan de oppervlakte is. Die gegevens bepalen het stadium en de verdere behandeling.

Behandeling

Na de uitslag volgt een tweede, ruimere operatie rond het litteken, de re-excisie. Bij een melanoom tot 2 mm dik is de rand 1 cm. Bij een dikker melanoom is de rand 2 cm. Vanaf een bepaalde dikte biedt de arts een schildwachtklieronderzoek aan. Daarbij wordt de eerste lymfeklier waar uitzaaiingen naartoe kunnen gaan opgespoord, weggehaald en onderzocht.

Bij uitzaaiingen of een grote kans daarop bespreekt een team van specialisten in een melanoomcentrum de behandeling. Er zijn 14 melanoomcentra in Nederland. Mogelijkheden zijn immuuntherapie en doelgerichte therapie in tabletvorm. Deze middelen hebben de vooruitzichten bij een uitgezaaid melanoom de laatste jaren sterk verbeterd.

Controle

Bij een dun melanoom kom je meestal een keer terug, een tot drie maanden na de behandeling. Je krijgt dan uitleg over zelfonderzoek. Bij een dikker melanoom kom je het eerste jaar elke drie maanden, het tweede jaar elke zes maanden en daarna tot vijf jaar elk jaar. Scans zijn bij de gewone controles meestal niet nodig. Bekijk zelf drie tot vier keer per jaar je huid en voel aan je lymfeklieren. Lees meer op de pagina Controle en nazorg na huidkanker.