Het plaveiselcelcarcinoom

Het plaveiselcelcarcinoom is de tweede vorm van huidkanker. In Nederland krijgen ruim 16.000 mensen per jaar deze diagnose. Je hoort ook wel spinocellulair carcinoom. Het groeit sneller dan een basaalcelcarcinoom en kan soms uitzaaien. Op tijd behandeld zijn de vooruitzichten meestal goed.

Hoe het ontstaat

Een plaveiselcelcarcinoom ontstaat uit de hoorncellen van de opperhuid. De belangrijkste oorzaak is alle zon die je in je leven bij elkaar hebt gehad. Daarom zit het vooral op plekken die veel zon krijgen: het gezicht, de oren, de onderlip, een kale hoofdhuid, de handruggen en de onderarmen. Het komt vooral voor bij mensen boven de zestig. Vaak ontstaat het uit een voorstadium: actinische keratose of de ziekte van Bowen.

Wie meer kans heeft

• mensen die veel buiten werken of gewerkt hebben, zoals boeren, bouwvakkers en zeelieden
• mensen met een lichte huid en mensen met veel actinische keratosen
• mensen met een verminderde afweer: na een orgaantransplantatie is de kans tot honderd keer zo groot
• mensen met een oude wond, een oud litteken of een huid die bestraald is
• mensen die roken, voor de lippen
• het wrattenvirus speelt een rol bij plekken aan de vingers en in de schaamstreek

Hoe het eruitziet

Een plaveiselcelcarcinoom is een harde, schilferige of korstige plek of bult. Soms zit er een hoornprop in het midden, of is het een wondje dat groter wordt. Het groeit in weken tot maanden. Een bultje op het oor of de hand dat in een paar maanden duidelijk groter wordt, laat je altijd bekijken. Soms doet het pijn of tintelt het. Dat kan betekenen dat het langs een zenuw groeit.

Laag en hoog risico

De dermatoloog bepaalt of een plaveiselcelcarcinoom een laag of hoog risico heeft. Een hoog risico is er bij een plek groter dan 2 cm, een plek die diep groeit, een plek op het oor, de lip of de hoofdhuid, als het terugkomt na behandeling, of bij een verminderde afweer. Bij een laag risico zaait een plaveiselcelcarcinoom bijna nooit uit. Bij een hoog risico gebeurt dat bij een tot twee op de tien mensen, meestal binnen een jaar en eerst naar de lymfeklieren in de buurt.

Onderzoek en behandeling

De diagnose wordt gesteld met een klein stukje huid. Bij een klein plaveiselcelcarcinoom is geen extra onderzoek nodig. Bij een groter plaveiselcelcarcinoom kan de arts een echo van de lymfeklieren laten maken.

• Wegsnijden is de gewone behandeling, met een rand gezonde huid van 5 mm bij een kleine plek en zo mogelijk 1 cm bij een grotere.
• Mohs-chirurgie gebeurt bij een hoog risico in het gezicht, op de lip of het oor.
• Bestraling kan als opereren niet goed kan, of na de operatie als de kans op terugkomen groot is.
• Zijn er uitzaaiingen in de lymfeklieren, dan worden die weggehaald, soms gevolgd door bestraling.
• Kan opereren en bestralen niet meer, dan is er immuuntherapie.

Controle

Na de behandeling kom je minstens vijf jaar op controle. De arts kijkt naar het litteken en je hele huid en voelt aan de lymfeklieren. Ongeveer een op de tien mensen krijgt binnen twee tot drie jaar een nieuw plaveiselcelcarcinoom. Bij een laag risico kan de controle vaak bij de huisarts. Bekijk zelf elke drie tot zes maanden je huid en het litteken, en voel aan de lymfeklieren in je hals, oksels en liezen. Lees meer op de pagina Controle en nazorg na huidkanker.