Actinische keratosen

Een actinische keratose is een ruw, schilferig plekje op huid die jarenlang veel zon heeft gehad. Je hoort ook wel zonnekeratose. Het is een voorstadium van het plaveiselcelcarcinoom. Het komt heel veel voor: tot acht op de tien mensen met een lichte huid boven de zestig hebben er een of meer. Vaak denken ze dat het ouderdomsplekjes of een ruwe huid zijn.

Hoe het ontstaat

Actinische keratosen ontstaan door alle zon die je in je leven bij elkaar hebt gehad. Ze komen vooral voor bij mensen met een lichte huid die veel buiten zijn geweest, voor hun werk of hun hobby, zoals tuinieren, zeilen of golfen.

Hoe het eruitziet

Je voelt een actinische keratose vaak eerder dan je hem ziet: het voelt als schuurpapier. Het plekje is rood, roze, huidkleurig of bruinig, soms met een geelbruin korstje dat eraf valt en terugkomt. Meestal is het een paar millimeter tot een centimeter groot. Vaak zijn er meerdere, op het voorhoofd, de neus, de wangen, de slapen, de oren, een kale hoofdhuid, de onderlip, de handruggen en de onderarmen.

Waar een plekje zit, is de huid eromheen ook beschadigd door de zon. Daar kunnen nog plekjes zitten die je niet ziet. De arts noemt dat een veld met zonschade.

De kans op huidkanker

De kans dat één plekje uitgroeit tot huidkanker is klein. Wie veel plekjes heeft, heeft samen een grotere kans. Van de mensen met actinische keratosen krijgt ongeveer een op de tien binnen tien jaar een plaveiselcelcarcinoom. Een deel van de plekjes verdwijnt vanzelf, maar kan later terugkomen. Niemand kan voorspellen welk plekje doorgroeit. Daarom kiest de dermatoloog vaak voor behandelen.

Laat een plekje binnen een paar weken bekijken als het in korte tijd groter of dikker wordt, als er een knobbeltje in komt, als het bloedt of een korstje houdt, of als het pijn doet bij aanraken.

Behandeling

Welke behandeling past, hangt af van het aantal plekjes, de plek en wat jij wilt.

• Bevriezen met vloeibare stikstof: voor enkele losse plekjes. Het wondje geneest in een tot twee weken.
• Een crème voor het hele gebied: fluorouracil, imiquimod of tirbanibulin. Die behandelt ook de plekjes die je nog niet ziet. De huid wordt tijdelijk rood, schilferig en soms open. Dat hoort erbij.
• Behandeling met licht: fotodynamische therapie. Een crème wordt met een lamp of met daglicht geactiveerd.
• Een gel met diclofenac: voor lichte plekjes. De reactie is mild, de behandeling duurt langer.

Hoe een crèmebehandeling gaat en wat je kunt verwachten, lees je in de folder Crèmebehandeling van voorstadia en op de pagina De behandeling van huidkanker.

Wat je zelf doet

Zonschade verdwijnt niet. Er kunnen later nieuwe plekjes komen. Bescherm je huid elke dag tegen de zon, ook na de behandeling: draag een hoed met rand en smeer zonnebrandcrème met factor 30 of hoger op je gezicht, oren, kale hoofdhuid en handen. Laat nieuwe of veranderende plekjes bekijken.