Psoriasis bij kinderen en jongeren
Psoriasis kan op elke leeftijd beginnen, ook bij baby's en jonge kinderen. Er ontstaan rode, verdikte plekken met witte schilfers en een scherpe rand, die kunnen jeuken. Psoriasis is niet besmettelijk en verloopt in golven.
Aanleg speelt een grote rol. Heeft één ouder psoriasis, dan is de kans dat een kind het krijgt ongeveer 1 op de 10. Hebben beide ouders het, dan is die kans ongeveer 1 op de 2.
Hoe ziet het eruit?
Bij kinderen zie je psoriasis vaak op deze plekken:
- Hoofdhuid. Dikke, vastzittende schilfers, vaak aan de haargrens en achter de oren.
- Gezicht. Bij kinderen zit psoriasis vaak ook in het gezicht.
- Luierstreek. Bij baby's rode plekken met een scherpe rand en weinig schilfers. Dat lijkt op luiereczeem of een schimmelinfectie.
- Plooien, zoals de oksels, de liezen, de navel en de bilnaad, met weinig of geen schilfers.
- Ellebogen, knieën en onderrug.
- Nagels. Putjes of verkleuring.
Op een getinte of donkere huid zijn de plekken vaak niet rood. Ze zijn dan paarsachtig, grijs of donkerbruin en soms minder goed te zien.
Psoriasis na een keelontsteking
Bij kinderen en jongeren kan na een keelontsteking in korte tijd psoriasis ontstaan met veel kleine plekjes. Dat heet psoriasis guttata. Bij kinderen gaan de plekjes vaak binnen 4 tot 6 weken vanzelf weg. In die tijd smeer je zoals bij andere psoriasis. Ontstond de psoriasis na een flinke keelontsteking, dan kan de arts een keelkweek doen. Groeit er een bacterie uit, dan bespreekt de arts of een antibioticum zinvol is. Of een antibioticum de psoriasis helpt, is niet zeker.
De behandeling in stappen
Je kind begint met de lichtste behandeling. Helpt die niet genoeg, dan volgt een volgende stap. Veel middelen zijn officieel alleen geregistreerd voor volwassenen. Artsen schrijven ze ook voor aan kinderen als er genoeg onderzoek naar is gedaan. Dat heet off-label. Je arts legt de voor- en nadelen uit.
- Vettende crème. Smeer elke dag de hele huid in, het liefst direct na het wassen. Week dikke schilfers eerst los met een vette zalf. Salicylzuur gebruik je niet bij kinderen onder de 2 jaar, en van 2 tot 4 jaar alleen op een klein stukje huid.
- Hormooncrème en vitamine D-zalf. De arts kiest de zwakste hormooncrème (corticosteroïd) die goed werkt. In het gezicht en de plooien is dat klasse 1 of 2. Kinderen tot 10 jaar krijgen geen klasse 4. Voor de langere termijn is vitamine D-zalf samen met een matig sterke hormooncrème een goede keus. Calcipotriol smeer je niet in het gezicht.
- Tacrolimuszalf van de dermatoloog, in het gezicht en de plooien, als hormooncrème daar niet genoeg helpt. Daar zit geen hormoon in.
- Ditranol, als hormooncrème en vitamine D-zalf samen niet genoeg helpen.
- Lichttherapie met UVB, die de dermatoloog met mate gebruikt. Kinderen krijgen geen lichttherapie thuis.
- Tabletten of injecties bij ernstige psoriasis, samen met een kinderarts. Methotrexaat is meestal de eerste keus. Een biologic komt meestal daarna, of eerder als methotrexaat niet kan of als snel effect nodig is. Adalimumab kan vanaf 4 jaar. Etanercept, ixekizumab, secukinumab, ustekinumab, guselkumab en risankizumab kunnen vanaf 6 jaar. De tablet apremilast kan vanaf 6 jaar en 20 kilo. Ciclosporine geeft de arts bij kinderen alleen kort en bij uitzondering. Acitretine wordt bij meisjes in de puberteit zeer sterk afgeraden.
Bij goed gebruik is hormooncrème over het algemeen veilig. Sommige ouders zijn er toch bang voor. Bespreek dat met je arts, want te weinig smeren uit angst kan de psoriasis erger maken.
Krijgt je kind tabletten of injecties? Voor de start kijkt de arts of je kind alle prikken van het Rijksvaccinatieprogramma heeft gehad en of het waterpokken heeft gehad. Moet je kind nog een levend vaccin krijgen, zoals de tweede BMR-prik? Dan krijgt het die het liefst minstens 4 weken voor de start. Voor een biologic onderzoekt de arts ieder kind op tuberculose (tbc), met een vragenlijst en een huidtest of bloedtest. Je kind krijgt voor de start bloedonderzoek en daarna regelmatig, meestal elke 3 tot 6 maanden.
Gebruikt je kind methotrexaat, ciclosporine, dimethylfumaraat of een biologic? Dan krijgt het geen levende vaccins, zoals de BMR-prik en de BCG-prik tegen tbc. Dat geldt ook nog een tijd na het stoppen. Bij een lage dosis methotrexaat kan de tweede BMR-prik soms in overleg toch. De andere prikken gaan gewoon door, en je kind krijgt elk jaar de griepprik. Bij apremilast krijgt je kind liever geen levende vaccins. Bij acitretine gaat het Rijksvaccinatieprogramma gewoon door.
Ditranol
Ditranol is een crème die de te snelle aanmaak van huidcellen remt. Je smeert de crème 1 keer per dag op de plekken en laat die kort inwerken, meestal 10 tot 30 minuten. Daarna was je de crème er weer goed af. De sterkte en de inwerktijd gaan stap voor stap omhoog, zodat de huid went en niet verbrandt. Een kuur duurt meestal ongeveer 2 maanden. In onderzoek waren bij ongeveer 8 van de 10 kinderen de roodheid en de schilfers helemaal weg.
Volgens de richtlijn heeft dagbehandeling in het ziekenhuis de voorkeur. Thuis kan ook, met uitleg op de polikliniek en vaak controle. Dat kost elke dag tijd. Ditranol geeft vlekken op de huid, op kleding en in huis. Je smeert het niet in het gezicht, op de geslachtsdelen of in de plooien. Komt er crème in het oog, spoel dan meteen met lauw water en bel dezelfde dag je behandelaar.
Smeren, school en sport
- Laat je kind al jong meehelpen met smeren, bijvoorbeeld met de vettende crème. Kijk mee tot je kind het goed alleen kan.
- Smeer de medicijnzalf alleen op de plekken en de vettende crème op de hele huid, met minstens een uur ertussen.
- Stop niet te vroeg met smeren, ook als de plekken minder worden.
- Vertel de leerkracht of mentor dat je kind psoriasis heeft en dat het niet besmettelijk is.
- Sporten en zwemmen kan gewoon. Laat je kind daarna kort douchen en vettende crème smeren.
- Laat je kind niet verbranden in de zon. Op een verbrande plek kan nieuwe psoriasis ontstaan.
Gevoelens en pesten
Andere kinderen kunnen staren, vragen stellen of denken dat psoriasis besmettelijk is. Sommige kinderen worden gepest. Je kind kan zich schamen of zich anders voelen dan anderen. Praat er thuis over en bespreek pesten met school. Merk je dat je kind somber is, zich terugtrekt of niet meer naar school wil? Bespreek het dan met de huisarts of dermatoloog. Een psycholoog kan helpen.
Voor jongeren
- Leer welke zalf op welke plek hoort en hoe vaak. Schrijf het op of maak een foto van je smeerschema.
- Je kunt een deel van het gesprek met je arts alleen voeren, zonder je ouders. Bijvoorbeeld over alcohol, roken, seks of anticonceptie.
- Sommige medicijnen zijn schadelijk voor een ongeboren kind. Gebruik je zo'n medicijn, dan bespreekt de arts anticonceptie met je. Bij methotrexaat gebruiken jongens en meisjes die seks hebben anticonceptie tot minstens 6 maanden na het stoppen.
- Roken en veel alcohol kunnen psoriasis erger maken. Bij methotrexaat drink je geen alcohol.
Wanneer neem je contact op met je huisarts?
Ben je onder behandeling bij een dermatoloog, neem dan contact op met de polikliniek dermatologie.
Neem dezelfde dag contact op met je huisarts, of buiten kantoortijd met de huisartsenpost, bij plotseling een rode huid over bijna het hele lichaam, of bij veel pusbultjes op de huid, vooral bij koorts of als je kind zich ziek voelt. Gebruikt je kind medicijnen die de afweer remmen? Neem dan ook dezelfde dag contact op bij koorts of als je kind erg ziek is, en bij contact met waterpokken als je kind die nog niet heeft gehad.
Neem ook contact op bij:
- plekken die na 4 weken goed smeren niet beter zijn
- kleine plekjes na een keelontsteking die na 2 tot 4 weken smeren niet genoeg verbeteren
- veel jeuk of slecht slapen door de psoriasis
- een kind dat somber is, zich terugtrekt of gepest wordt
- twijfel over de behandeling
Folders om te downloaden
In deze folders lees je hoe de behandeling bij kinderen gaat, hoe je ditranol gebruikt en hoe je de hoofdhuid behandelt.
Psoriasis bij kinderen en jongeren (pdf, 3 blz.)
Herkennen, behandelen en ermee leren leven, voor ouders en jongeren.Ditranol bij kinderen (pdf, 4 blz.)
Smeren, afwassen, het opbouwschema en vlekken voorkomen, met een schema om zelf in te vullen.Psoriasis op de hoofdhuid (pdf, 2 blz.)
In drie stappen: losweken, uitwassen en behandelen.
Alle folders over psoriasis vind je op de pagina Folders en materiaal over psoriasis.
Voor zorgprofessionals
Werk je als pedicure, schoonheidsspecialist of huidtherapeut? Bij Huidopleiding volg je geaccrediteerde scholing over dit onderwerp, gegeven door dr. Annemie Galimont.
