De penis: bouw en wat normaal is

De penis bestaat uit de schacht, de eikel en, bij mannen die niet besneden zijn, de voorhuid. Onder de penis zit de balzak met de zaadballen. Op deze pagina lees je hoe de penis is opgebouwd en wat de verschillende delen heten.

De delen van de penis

Schematische tekening van de penis van voren, met de schacht, de balzak, de teruggeschoven voorhuid, de kroonrand van de eikel met parelpapels, de eikel en de plasbuisopening.

Schacht: het lange deel van de penis.
Eikel (glans): het uiteinde van de penis, met de plasbuisopening. De huid van de eikel is dun, en lijkt op slijmvlies.
Kroonrand: de verdikte rand aan de onderkant van de eikel.
Voorhuid (preputium): de huidplooi die over de eikel ligt. Bij een besnijdenis wordt de voorhuid weggehaald.
Toompje (frenulum): het huidbandje aan de onderkant, tussen de eikel en de voorhuid.
Balzak (scrotum): de huidzak met de zaadballen. De huid is dun, met haar en veel zweetklieren.

De voorhuid bij jongens

Bij baby's en jonge jongens zit de voorhuid vast aan de eikel. Dat is normaal. In de loop van de jaren laat de voorhuid vanzelf los, vaak pas in de puberteit. Trek de voorhuid nooit met kracht terug. Dat kan scheurtjes en littekens geven. Een witte laag of kleine witte bolletjes onder de voorhuid zijn smegma: onschuldig huidvet met huidschilfers.

Bij volwassen mannen

Bij een volwassen man is de voorhuid soepel terug te schuiven over de eikel. Wordt de voorhuid steeds strakker, of krijg je kloofjes bij een erectie, laat dat dan bekijken. Dat kan passen bij een ontsteking of bij lichen sclerosus.

Zit de voorhuid vast achter de eikel en zwelt de eikel op? Dan heet dat een parafimose. Bel dan dezelfde dag je huisarts, of buiten kantoortijd de huisartsenpost.

Welke bultjes en plekjes normaal zijn, zoals parelpapels, lees je op de pagina Normaal en onschuldig.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Je huisarts is je eerste aanspreekpunt. Die kijkt vaak naar klachten aan de geslachtsdelen en verwijst je zo nodig door. Voor een soatest kun je ook terecht bij het Centrum Seksuele Gezondheid van de GGD.

Bel dezelfde dag je huisarts, of buiten kantoortijd de huisartsenpost, bij:

de voorhuid zit vast achter de eikel en de eikel zwelt op
heel veel pijn met blaasjes of wondjes, of je kunt niet goed plassen
een dikke, erg pijnlijke zwelling bij de ingang van de vagina
snel erger wordende roodheid en zwelling, met koorts

Maak een gewone afspraak bij je huisarts bij:

jeuk, pijn of een branderig gevoel dat na 2 weken goede verzorging niet minder is
een wondje dat niet geneest, of een bultje dat groeit
een witte, ruwe of harde plek, of een plek die van kleur verandert
een schimmel die steeds terugkomt
pijn bij het vrijen
zorgen over een soa

Folders om te downloaden

In deze folders lees je meer over de penis en de verzorging.

De penis (pdf, 2 blz.)
De delen van de penis, parelpapels en andere onschuldige plekjes, en verzorging.
Vulva en penis (pdf, 2 blz.)
Wat normaal is, de klachten die vaak voorkomen, goede verzorging en wie je helpt.
Vulva en penis in één oogopslag (pdf, 1 blz.)
De zes plaatjes uit de folders op één blad.
Woordenlijst vulva en penis (pdf, 2 blz.)
De woorden die je bij de arts en in de folders tegenkomt.

Alle folders over vulva en penis vind je op de pagina Folders en materiaal over vulva en penis.

Bronnen

NVDV-richtlijn Lichen sclerosus (2021). NHG-Standaard Lichen sclerosus, aangepast na de NVDV-richtlijn van 2021. NVOG-richtlijn Vulvodynie (2019). NVOG-richtlijn Premaligniteiten van de vulva (2021). Multidisciplinaire richtlijn Seksueel overdraagbare aandoeningen (2024), onder meer de modules Fluor vaginalis en vaginitis en Balanitis. NHG-Standaard Fluor vaginalis (aanpassing medicamenteuze behandeling juli 2023). NHG-Standaard Dermatomycosen. Patiëntenfolders van de NVDV over lichen sclerosus en lichen planus.

Laatst inhoudelijk gecontroleerd: november 2026, door dr. Annemie Galimont-Collen, dermatoloog.